Zachowania związane z bólem: jak demonstrujemy nasz ból innym

Zachowania związane z bólem mogą nasilać nasz dyskomfort i pogarszać jakość życia. Podpowiadamy, czym są i jak ich zaniechać.
Zachowania związane z bólem: jak demonstrujemy nasz ból innym
Elena Sanz

Napisane i zweryfikowane przez psycholog Elena Sanz.

Ostatnia aktualizacja: 16 stycznia, 2023

Ból jest zdarzeniem fizycznym. Co więcej, gdy dochodzi do urazu lub jakiegokolwiek uszkodzenia organicznego, konieczna jest interwencja, aby go wyleczyć. Czy wiesz jednak, że ważną rolę w zwiększaniu lub zmniejszaniu naszego cierpienia odgrywa umysł? Jednym z najciekawszych zjawisk są tak zwane zachowania związane z bólem.

Zachowania związane z bólem to reakcje i działania, które wykonujemy w wyniku bólu lub dyskomfortu. Mogą to być na przykład naciskanie ręką na bolesny obszar, przyjmowanie pewnych pozycji w celu złagodzenia odczucia lub unikanie pewnych czynności. Tego rodzaju zachowania wydają się logiczne. Rzeczywiście, na początku mogą być pomocne. Jednak na dłuższą metę mogą sprawić, że nasz dyskomfort będzie trwał dłużej.

Obolała kobieta
Zachowania związane z bólem mogą utrzymywać długotrwały dyskomfort.

Zachowania związane z bólem

Zwykle myślimy o bólu jako o czymś czysto fizjologicznym. Na przykład skurcze, uczucie pieczenia lub swędzenia, ucisk lub napięcie w określonym obszarze. Niemniej jednak ból obejmuje również kilka innych elementów, takich jak:

Aspekt poznawczy

Odnosi się do myśli, idei i przekonań, które są generowane i utrzymywane wokół bólu i choroby. Nie są takie same w każdym z nas.

Na przykład niektóre osoby przyjmują katastroficzną postawę, która podkreśla powszechną negatywną wizję bólu, jaką mamy. Wciąż o nim rozmyślają i nie mogą wyrzucić go z umysłu. Ostatecznie uwaga, jaką mu poświęcają, generuje u nich większą wrażliwość na sam ból i intensywniejsze jego postrzeganie.

Aspekt emocjonalny lub afektywny

Jest powiązany z emocjami generowanymi przez ból. Oczywiście ból nie jest przyjemny dla nikogo, ale są tacy, u których pojawiają się nadmiernie negatywne skutki. Na przykład czują się bezradni i niezdolni do kontrolowania dolegliwości, wyolbrzymiają groźne właściwości bodźca bólowego i czują, że nie mogą nic zrobić ze swoją sytuacją.

Te powiązane emocje wzmacniają ich ból, a także dodają składnik cierpienia psychicznego.

Aspekt behawioralny

Wreszcie, każdy ból ma składnik związany z zachowaniem. Znajduje to odzwierciedlenie w działaniach, które podejmujemy w tym zakresie.

Może to obejmować dotykanie obszaru, który boli, werbalizację tego, jak czujemy się chorzy lub obolali, wizytę u lekarza, przyjmowanie leków lub ograniczanie ruchów lub codziennych czynności. Wszystko to zaliczamy do omawianej kategorii, jaką są tak zwane zachowania związane z bólem.

Zachowania związane z bólem – czy odgrywają jakąś rolę?

Wszystkie te działania występują naturalnie, gdy odczuwamy ból. To normalne, że je wykonujemy. Mogą one pomóc nam poczuć się lepiej, uzyskać komfort lub znaleźć rozwiązania. Jeśli jednak zbytnio się do nich zobowiążemy, mogą stać się problemem.

Ci, którzy najczęściej prezentują zachowania związane z bólem, częściej przyjmują „rolę chorego”. Ma to określone konsekwencje. Chociaż w obliczu konkretnego bólu tego rodzaju zachowania mogą nie mieć wielkiego znaczenia, jeśli mówimy o stanie przewlekłym, mogą one pogorszyć sytuację i niepełnosprawność.

Ci, którzy przyjmują te zachowania i „rolę chorego”, zwykle odczuwają większy ból. Ponadto doświadczają większej liczby objawów lęku i depresji, wyższego stopnia niepełnosprawności i bierności oraz gorszego statusu zatrudnienia. Wyniki te uzyskano podczas analizy pacjentów z takimi schorzeniami, jak ból krzyża, reumatoidalne zapalenie stawów, fibromialgia i migrena.

W świetle tych ustaleń opracowano strategie psychoterapeutyczne mające na celu zmniejszenie lub wyeliminowanie zachowań związanych z bólem w celu zmniejszenia dyskomfortu i poprawy jakości życia pacjentów.

Kobieta cierpiąca ból
Ci, którzy emitują więcej zachowań związanych z bólem, zwykle przyjmują „rolę chorego”.

Interwencje psychoterapeutyczne

Behawioralne podejście do bólu koncentruje się na modyfikowaniu zachowań związanych z dyskomfortem. W związku z tym zachęca się pacjenta do stopniowego eliminowania reakcji, które rozwinął.

Procedury te są znane jako techniki instrumentalne. Opierają się na zasadach warunkowania instrumentalnego lub idei, że zachowanie jest powtarzane i utrzymywane, ponieważ jest w jakiś sposób wzmacniane.

Z tego punktu widzenia musimy pamiętać, że zachowania związane z bólem są często powiązane z pewnym rodzajem drugorzędnych korzyści. Na przykład cierpiący otrzymuje uwagę i pocieszenie od swoich bliskich. Może się też uwolnić od nieprzyjemnych zajęć, takich jak praca lub prace domowe. Podświadomie rozumie, że „rola chorego” zapewnia korzyści i dlatego nadal ją przyjmuje.

Dlatego potrzebne jest świadome zaangażowanie i praca nad odwróceniem tej sytuacji. Chory powinien np.:

  • Przestać werbalizować swój dyskomfort.
  • Wyeliminować gesty bólu na twarzy i ciele.
  • Unikać sytuacji, które stwarzają miejsce chorobie. W miarę możliwości wznowić i przywrócić wszystkie codzienne czynności, które uległy ograniczeniu.
  • Wprowadzić ćwiczenia fizyczne do codziennej rutyny.

Dzięki tym stopniowym programom każdy postęp jest wzmacniany, a cel zostaje osiągnięty. Chociaż nadal konieczne jest kompleksowe podejście, które nie zaniedbuje fizycznych i fizjologicznych aspektów bólu, praca w innych obszarach (a dokładniej behawioralnym) promuje lepszą jakość życia.

To może Cię zainteresować ...
Przewlekły ból i zaburzenia pamięci
Piękno umysłu
Przeczytaj na Piękno umysłu
Przewlekły ból i zaburzenia pamięci

Jednym z drugorzędnych schorzeń, na które skarżą się pacjenci z przewlekłym bólem, jest gorsza pamięć i słaba uwaga. Dowiedz się więcej!



  • Campayo, J. G., & Rodero, B. (2009). Aspectos cognitivos y afectivos del dolor. Reumatología clínica5, 9-11.
  • Moix, J., & Casado, M. (2011). Terapias psicológicas para el tratamiento del dolor crónico. Clínica y Salud22(1), 41-50.
  • Nielson, W. R., & Weir, R. (2001). Biopsychosocial approaches to the treatment of chronic pain. The Clinical journal of pain17(4), S114-S127.
  • Olivares Rodríguez, M., & Cruzado Crespo, J. A. (2008). Evaluación psicológica del dolor. Clínica y salud19(3), 321-341.

Treści zawarte na Piękno Umysłu służą wyłącznie celom informacyjnym i edukacyjnym. Nie zastępują one diagnozy, porady ani leczenia u specjalisty. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości najlepiej skonsultować się z zaufanym specjalistą.