Dialogowa teoria jaźni Huberta Hermansa

Sposób, w jaki mówisz do siebie, ma wiele wspólnego z tym, co dzieje się wokół Ciebie i z budowanymi przez Ciebie relacjami. Ta wewnętrzna rzeczywistość jest znana jako dialogiczna jaźń.
Dialogowa teoria jaźni Huberta Hermansa

Ostatnia aktualizacja: 02 sierpnia, 2022

Dialogowa teoria jaźni Huberta Hermansa proponuje interesujące podejście do tego, jak konstruujemy dynamikę naszego wewnętrznego dialogu. Z tej perspektywy jaźń może przyjąć głosy głównych postaci społecznych, które ją otaczają. W końcu wszyscy jesteśmy częścią złożonego scenariusza utkanego przez wielu ludzi i instytucje, które nas warunkują.

Na przykład w repertuarze stanowisk, które możesz objąć, może być pozycja matki, szefa czy partnera. Innymi słowy, w swoich wewnętrznych rozmowach włączasz również wiele osób, które tworzą Twoje życie. Wyobrażasz sobie, co może powiedzieć Twój najlepszy przyjaciel, kiedy mówisz mu pewne rzeczy. Zastanawiasz się również, co pomyślałby Twój ojciec o pewnych podjętych przez Ciebie decyzjach.

Dialogowe Ja to perspektywa, która stoi pomiędzy jednostką a otaczającym ją społeczeństwem. Nie skupiamy się na klasycznym dialogu wewnętrznym, który jest zorientowany wyłącznie na nas samych. W tym przypadku nasz wzrok przesuwa się na zewnątrz i próbuje wyobrazić sobie punkty widzenia tych istot, które krążą wokół nas.

Umysł ze światłami reprezentującymi dialogiczną teorię jaźni
Jaźń indywidualna ma również pochodzenie społeczne. Dlatego dialog wewnętrzny może być skoncentrowany na zewnątrz.

Dialogowa teoria jaźni

Moglibyśmy powiedzieć, że dialogowa teoria jaźni jest ramą pośrednią między scentralizowanym Ja Williama Jamesa a dialogiczną i kulturową szkołą Michaiła Bachtina. Została stworzona w latach 80. przez Huberta Hermansa, holenderskiego psychologa. Chciał on wnieść nowy punkt widzenia do konstrukcji jaźni. Taki, w którym można ją pojąć w sposób bardziej powiązany z samym społeczeństwem.

Zastanówmy się przez chwilę nad tym pomysłem. Często myślisz o swoim wewnętrznym dialogu jako o mechanizmie odrębnym od świata. W tej intymnej i samotnej przestrzeni krytykujesz i cenisz siebie oraz karmisz swoje lęki i nadzieje. Zapominasz jednak, że wiele z tej wewnętrznej rozmowy jest zapośredniczone przez wszystko, co Cię otacza. Jesteś kształtowany przez społeczeństwo.

Masz tendencję do bycia nieświadomym tego rodzaju uwarunkowania. Pomyśl na przykład o nastolatku, który zaczyna się dewaluować. Prowadzi wewnętrzne dyskusje, w których podsyca nienawiść do siebie i swojego rzekomego nienormatywnego ciała. Dzieje się tak, ponieważ społeczeństwo konsumpcyjne i obrazy, które codziennie widzi w mediach społecznościowych, cenią inne typy modeli.

W dialogicznej teorii jaźni jaźń jest bytem rozszerzonym. Teoria ta twierdzi, że wszyscy jesteśmy związani ze społeczeństwem, którego jesteśmy częścią. Z kolei w sobie tworzymy małe mini-społeczeństwa, z którymi się komunikujemy.

Różne pozycje dialogicznej jaźni

Hubert Hermans jest kluczową postacią w psychologii narracji. Jego dialogowa teoria jaźni miała różne cele. Jednym z nich było przyczynienie się do zrozumienia wpływu środowiska społeczno-kulturowego na dialog wewnętrzny. Innym była praca nad tymi wszystkimi „ja”, które nosimy w sobie i które określają, kim jesteśmy.

Zgodnie z tym dialogicznym podejściem mamy dwie pozycje lub perspektywy:

  • Pierwsza to pozycja wewnętrzna, która skupia się na wszystkich sposobach, w jakie siebie postrzegamy. Na przykład: „Jestem kreatywny. Jestem poszukiwaczem emocji, miłośnikiem zwierząt, przyjacielem moich przyjaciół, wrogiem tych, którzy są agresywni…”.
  • Pozycje zewnętrzne reprezentują te role, które pełnimy w społeczeństwie. Na przykład: „Jestem ojcem, jestem córką, siostrą, nauczycielką matematyki”.

W badaniu opublikowanym w 2001 roku Hermans podkreślił, że jego intencją było zdecentralizowanie klasycznego postrzegania siebie jako czegoś wyłącznie indywidualnego lub społecznego. Twierdził, że jesteśmy połączeniem obu sfer.

Trafność dialogicznego Ja jest niezwykle przydatna w dziedzinie psychologii rozwojowej. To dlatego, że pozwala nam zrozumieć, w jaki sposób dzieci budują swoją wizję siebie w oparciu o relacje ze społeczeństwem.

Geneza cierpienia psychicznego według Huberta Hermansa

Dialogowa teoria jaźni sugeruje, że ludzkie cierpienie tłumaczy się tłumieniem wewnętrznego Ja i uwarunkowaniem Ja zewnętrznego. Innymi słowy, często kończymy zamieniając to, kim jesteśmy (ktoś kreatywny, szukający emocji) na to, do czego zmusza nas społeczeństwo.

Może to oznaczać, że fakt bycia rodzicem lub wykonywania określonej pracy przyćmiewa Twoje wnętrze Ja, które również ma swoje potrzeby. W związku z tym domena wewnętrzna często wchodzi w konflikt z domeną zewnętrzną.

Labirynt reprezentujący dialogiczną teorię Ja
Dialogowe Ja pozwala nam skonfrontować idee, które sami sobie zbudowaliśmy, na które ma wpływ społeczeństwo.

Metoda Osobistego Repertuaru Pozycji (PPR) do oceny i konfrontacji siebie

Hubert Hermans zaprojektował metodę osobistego repertuaru pozycji (PPR) do oceny wewnętrznych i zewnętrznych domen Ja. Jest profesjonalistą posługującym się terapią narracyjną. Oznacza to, że każdy pacjent stara się zrozumieć historię swojego życia, identyfikując swoje potrzeby, możliwości, aspiracje i trudności.

Praca nad dialogową teorią jaźni ułatwia osobie zrozumienie, jaki rodzaj relacji ma ze społeczeństwem i samym sobą. Analizuje wpływ rodziny, pracy, przyjaciół, otaczającej ich kultury, miejsc, a nawet przedmiotów wokół nich. Wszystko to ułatwia identyfikację domen, które warunkują ich na co dzień.

Następnym krokiem jest ułatwienie konfrontacji z samym sobą. Dzięki temu ludzie są w stanie odkryć wszystkie swoje wewnętrzne narracje, relacje, które zbudowali ze swoim środowiskiem oraz sposób, w jaki je określają lub interpretują. To żmudna praca polegająca na odkrywaniu samego siebie, w której decydują, jakie zmiany należy wprowadzić lub jak mają postępować z pewnymi rzeczami.

Ostatecznie wszyscy jesteśmy opowieściami opowiadanymi przez nasze wewnętrzne ja.

To może Cię zainteresować ...
Percepcja pozazmysłowa: fakt czy fikcja?
Piękno umysłu
Przeczytaj na Piękno umysłu
Percepcja pozazmysłowa: fakt czy fikcja?

Percepcja pozazmysłowa sugeruje, że ludzie posiadają zaawansowane zdolności psychiczne. Nauka przeprowadziła badania nad tym zjawiskiem.



  • Hermans HJM. The Dialogical Self: Toward a Theory of Personal and Cultural Positioning. Culture & Psychology. 2001;7(3):243-281. doi:10.1177/1354067X0173001
  • Hermans, H.J.M., & Gieser, T. (Eds.) (2012). Handbook of Dialogical Self Theory. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
  • Hermans, H.J.M. (2012). Between dreaming and recognition seeking: The emergence of dialogical self theory. Lanham: Maryland: University Press of America.