Schemat podporządkowania i terapia schematów

Czy słyszałeś o schemacie ujarzmienia i terapii schematów? Tutaj dowiesz się o przydatności tej metody terapeutycznej.
Schemat podporządkowania i terapia schematów

Ostatnia aktualizacja: 06 stycznia, 2023

Słownik Cambridge definiuje podporządkowanie jako „traktowanie siebie, swoich życzeń lub przekonań jako mniej ważnych niż inni ludzie, ich życzenia lub przekonania”. Schemat podporządkowania polega na nieświadomym hamowaniu własnych pragnień, preferencji i potrzeb w celu zaspokojenia potrzeb innych ludzi.

W terapii schematów terapeuci podchodzą do rozwiązywania problemów pacjenta, ucząc się, w jakich okolicznościach one występują (zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych), a także wszelkich związanych z nimi myśli, postaw, uczuć i zachowań.

Terapia schematów

Terapia schematów jest terapią integracyjną. Łączy w sobie elementy z różnych obszarów terapeutycznych, takich jak poznawcze, behawioralne, psychodynamiczne i relacje z obiektem. Zawiera również elementy modeli humanistycznych i egzystencjalistycznych.

Ten rodzaj terapii wywodzi się z terapii poznawczej Becka. Opiera się na szeregu założeń, które odróżniają ją od klasycznych terapii poznawczo-behawioralnych. Są one następujące:

  • Nie wszyscy ludzie mają łatwy dostęp do swoich uczuć, myśli i obrazów.
  • Nie zawsze jest możliwe zidentyfikowanie wyraźnych obszarów problemowych, które wymagają leczenia.
  • Klient nie zawsze jest zmotywowany do wykonania zadań i ma trudności z nauczeniem się strategii samokontroli.
  • Czasami pojawiają się trudności w nawiązaniu współpracy między pacjentem a terapeutą. Jednak więź między terapeutą a pacjentem jest niezbędna, aby terapia zakończyła się sukcesem.
  • Nie wszystkie wzorce zachowań i myśli można zmienić za pomocą logicznego dyskursu, eksperymentów i sokratejskiej debaty.

Terapia schematów koncentruje się na wczesnym schemacie dysfunkcji. To schemat, który rozwija się na wczesnym etapie życia. Terapeuta musi wiedzieć o pochodzeniu i dzieciństwie klienta oraz o tym, jak wpływają one na jego problemy. Z tego powodu terapia schematów wykorzystuje większą liczbę technik emocjonalnych. Związek między pochodzeniem z dzieciństwa a obecnymi wzorcami życia dostarcza historycznego wyjaśnienia problemów klienta.

Mężczyzna u psychologa
Terapia schematów jest częścią trzeciej fali psychoterapii.

Schematy dysfunkcyjne

Dysfunkcjonalne schematy to rozległe, wszechobecne i przeważnie automatyczne wzorce wspomnień, emocji, myśli i doznań cielesnych. To Twoje najgłębiej zakorzenione sposoby odnoszenia się do siebie i do innych. Pojawiają się w dzieciństwie i okresie dojrzewania i rozwijają się przez całe życie.

Jako istota ludzka masz szereg potrzeb do zaspokojenia. W terapii schematów potrzeby te nazywane są podstawowymi potrzebami emocjonalnymi i uważa się, że każdy zdrowy psychicznie człowiek jest w stanie zaspokoić je w sposób adaptacyjny. Są to:

  • Zdolność do ustanowienia bezpiecznego uczucia z innymi (poczucie bezpieczeństwa, stabilności i akceptacji).
  • Potrzeba autonomii i poczucia kompetencji.
  • Posiadanie poczucia tożsamości.
  • Być i czuć się wolnym. Umiejętność wyrażania potrzeb i emocji, ponieważ są one ważne.
  • Potrzeba spontaniczności i zabawy.
  • Konieczność wyznaczenia realistycznych granic i posiadania adaptacyjnych strategii samokontroli.

Wczesne doświadczenia życiowe

Wczesne doświadczenia życiowe to takie sytuacje w dzieciństwie i okresie dojrzewania, w których niektóre z tych podstawowych potrzeb emocjonalnych pozostawały niezaspokojone przez długi czas. Pierwsze schematy wypracowane w bezpiecznym domu są zwykle najsilniejsze. Opisano cztery rodzaje wczesnych doświadczeń:

  • Szkodliwe zaspokojenie potrzeb: jeśli dziecko otrzyma we wczesnym wieku tylko odrobinę czegoś, co jest dla niego dobre, mogą rozwinąć się u niego wzorce, takie jak deprywacja emocjonalna (nie czuje się zaopiekowane ani chronione) lub porzucenie (myśli, że ma kogoś u swojego boku, ale w rzeczywistości jest samo). Tego typu schematy mogą rozwijać się u dzieci w środowiskach pozbawionych zrozumienia, miłości lub stabilności.
  • Traumatyzacja lub wiktymizacja. Kiedy dziecko zostało skrzywdzone lub było ofiarą, może rozwinąć się schematy, takie jak podatność na uszkodzenia (przesadna obawa, że coś mu się stanie i nie będzie w stanie temu zapobiec).
  • Doświadczenia nadmiaru. Kiedy dziecko otrzymuje za dużo czegoś dobrego, mogą pojawić się takie schematy jak zależność i niekompetencja. W rezultacie dzieci uważają, że nie są w stanie kompetentnie wykonywać swoich obowiązków.
  • Identyfikacja ze znaczącymi innymi osobami. Dzieci są jak gąbki. Wybierają myśli, uczucia, doświadczenia i zachowania swoich rodziców i czynią je swoimi. Jeśli jednak robią to w nadmiarze, rozwijają niedojrzałe wzorce przywiązania. Są nadmiernie zaangażowane i zlewają się ze swoimi znaczącymi postaciami (często rodzicami) kosztem własnej tożsamości.

Dysfunkcjonalne schematy są odporne na zmiany. W efekcie same się utrwalają. Nie zmieniają się i są utrzymywane w czasie. Co więcej, są nieprzystosowawcze i często mają autodestrukcyjne konsekwencje oraz znacząco zakłócają zaspokojenie podstawowych potrzeb emocjonalnych, które wyjaśniliśmy powyżej.

Schemat podporządkowania

Jest to schemat z „orientacją na innych”. Innymi słowy, dana osoba koncentruje się na życzeniach, uczuciach i reakcjach innych kosztem własnych potrzeb uzyskania miłości i aprobaty, poczucia przynależności do grupy, a także uniknięcia ewentualnego odwetu ze strony innych.

Z reguły schemat podporządkowania polega na tłumieniu czegoś, co jest dla Ciebie dobre, a co za tym idzie, na małej świadomości swoich podstawowych potrzeb. Polega na nadmiernym dawaniu innym lub nadmiernej kontroli nad tym, co się z Tobą dzieje, aby uniknąć gniewu lub odwetu innych lub uniknąć poczucia opuszczenia. Istnieją dwie typowe formy podporządkowania:

  • Podporządkowanie potrzeb. Tłumienie preferencji, decyzji i pragnień.
  • Ujarzmianie emocji. Tłumienie emocji (zwłaszcza złości).
Kobieta ze swoim partnerem
Osoby ze schematem podporządkowania są zorientowane na innych i nieświadome własnych potrzeb.

Poczucie unieważnienia

Schemat podporządkowania zwykle prowadzi do przekonania, że własne pragnienia, idee czy emocje nie są ważne dla innych. Często prowadzi to do uczucia gniewu, który objawia się objawami nieprzystosowania. Są to na przykład zachowania pasywno-agresywne, wybuchy nastroju, objawy psychosomatyczne, wycofanie uczucia, postrzeganie „odgrywania roli” lub nadużywanie substancji.

„Pacjenci muszą być gotowi porzucić swoje nieprzystosowawcze style myślenia i zachowania, aby się zmienić. Są na przykład ludzie, którzy trzymają się bolesnych wzorców z przeszłości. Pozostając w destrukcyjnych związkach lub nie wyznaczając granic w życiu osobistym lub zajęciami zawodowymi, utrwalają schemat i nie mogą poczynić znaczących postępów w terapii.

-Jeffrey E. Young-

Proces terapeutyczny koncentruje się na zmianie schematu. Jeśli schematy są prawdami o Tobie – samonapędzającymi się, stabilnymi, automatycznymi i nieświadomymi – to dzięki terapii schematów szukasz bardziej adaptacyjnego sposobu funkcjonowania.

Aby zmienić schemat, musisz najpierw zidentyfikować te, które powodują problem, i naprawdę ciężko i nieprzerwanie pracować nad ich modyfikacją. Nigdy całkowicie nie znikają, ale po modyfikacji stają się mniej potężne i mniej ważne. Przede wszystkim masz więcej dostępnych strategii, aby skutecznie na nie reagować, jeśli zostaną ponownie aktywowane.

To może Cię zainteresować ...
Promowanie zdrowia psychicznego w miejscu pracy
Piękno umysłu
Przeczytaj na Piękno umysłu
Promowanie zdrowia psychicznego w miejscu pracy

Promowanie zdrowia psychicznego w miejscu pracy to niezwykle ważna kwestia, o której większość ludzi zdaje się zapominać.



  • Ruiz, M.A.; Díaz, M.I. y Villalobos, A. (2012). Manual de técnicas y terapias cognitivo-conductuales. Bilbao: Desclée de Brouwer

  • Young, Jeffrey E., et al. Terapia De Esquemas: Guía Práctica. Desclée De Brouwer, 2016.


Treści zawarte na Piękno Umysłu służą wyłącznie celom informacyjnym i edukacyjnym. Nie zastępują one diagnozy, porady ani leczenia u specjalisty. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości najlepiej skonsultować się z zaufanym specjalistą.