Neurotyczny fatalizm: wiara, że nie możesz niczego zmienić

Fatalizm neurotyczny to pozycja egzystencjalna, która ma niewiele zalet. Ponieważ wszystko jest pozostawione losowi, nie ma potrzeby martwić się o podejmowanie decyzji. W zamian traci się wolność i możliwość pełnego życia.
Neurotyczny fatalizm: wiara, że nie możesz niczego zmienić
Gema Sánchez Cuevas

Przejrzane i zatwierdzone przez: psycholog Gema Sánchez Cuevas.

Napisany przez Edith Sánchez

Ostatnia aktualizacja: 20 listopada, 2022

Neurotyczny fatalizm to koncepcja, która została pierwotnie zaproponowana przez Viktora Frankla. Inni autorzy zidentyfikowali ją pod różnymi nazwami. Dotyczy idei, że wszyscy mamy określony sposób bycia i jesteśmy całkowicie rządzeni przez genetykę. Zgodnie z tym tokiem myślenia, nie jesteśmy w stanie być nikim innym niż tym, kim jesteśmy.

Ulubionym powiedzeniem tych, którzy padli ofiarą neurotycznego fatalizmu, jest: „Taki po prostu jestem”. Zwykle używają tego wyrażenia, gdy ktoś prosi ich o dokonanie pewnych zmian w ich sposobie zachowania. Reagują, mówiąc: „Nie musisz być taki agresywny. Taki już jestem i koniec”.

Viktor Frankl twierdził , że fatalizm neurotyczny jest typowym przejawem egzystencjalnej frustracji. Jednocześnie ten typ postawy karmi sfrustrowaną istotę. To stan, w którym jednostka przestaje uważać się za podmiot, który może wpływać na swoją rzeczywistość. Zamiast tego przyjmują rolę przedmiotu zdanego na łaskę okoliczności. Poniżej wyjaśnimy to dokładniej.

Życie nieustannie zadaje człowiekowi pytania, na które ten musi odpowiedzieć. Każde jego działanie, bez względu na odczuwaną ulgę, jest odpowiedzią. Dzięki każdej z tych odpowiedzi świat trochę wyłania się z mgły, by przybrać przed nim określony kształt. Odmowa odpowiedzi jest równoznaczna z odrzuceniem ich we mgle”.

-Nicola Abbagnano-

Neurotyczny fatalizm

Neurotyczny fatalizm to pozycja egzystencjalna, w której jednostka odmawia nadania sensu własnemu życiu i zakłada, że jest to wynikiem czynników zewnętrznych lub w każdym razie jest poza jej kontrolą. Jest to więc stanowisko zrezygnowane, ale jednocześnie dogmatyczne.

Osoba o takim stanowisku wierzy, że „los decyduje” o wyniku każdej sytuacji. Najniebezpieczniejsze w tej postawie jest to, że zakłada wyrzeczenie się odpowiedzialności, a przede wszystkim wolności. Tak długo, jak jednostka zakłada, że jest obiektem przeznaczenia, nie czuje ani odpowiedzialna za zmianę swojego życia, ani nie wierzy, że ma do tego autonomię.

Sugerowano nawet, że neurotyczny fatalizm dotyczy nie tylko jednostki, ale całej grupy, takiej jak rodzina, a nawet całe społeczeństwo. Na przykład grupa może czuć się predestynowana do życia w wojnie, nędzy lub niesprawiedliwości. Ich istnienie ogranicza się do obejścia tych okoliczności, które uważają za niemożliwe do zmiany.

Charakterystyka fatalizmu neurotycznego

Martín Baró, inny teoretyk zajmujący się tym tematem, twierdził, że fatalizm neurotyczny przejawia się w trzech aspektach: ideowym, afektywnym i behawioralnym. Przyjrzyjmy się, jakie cechy nabywa w każdym z tych wymiarów.

Komponent poznawczy

Odnosi się to do idei, które wspierają neurotyczny fatalizm. Obejmuje racjonalne konstrukcje, które wyjaśniają postawę bierności, rezygnacji i frustracji. Według Baro:

  • Życie jest rzeczywistością, która rozwija się zgodnie z przeznaczeniem zapisanym z góry.
  • Możliwość dokonywania zmian w tym układzie nie odpowiada jednostce.

Składnik emocjonalny

Fatalizmowi neurotycznemu towarzyszy również zestaw emocji, które zarówno podtrzymują, jak i wynikają z tej postawy egzystencjalnej. Są to:

  • Los przyjmuje się z rezygnacją, bo przeciwstawianie się mu jest bezużyteczne.
  • Nie ma sensu dać się ponieść smutkowi czy radości, bo emocje niczego nie zmieniają.
  • Życie jest wymagające, bolesne i tragiczne.

Komponent behawioralny

W kategoriach behawioralnych neurotyczny fatalizm wyraża się poprzez następujące zachowania:

  • Poddanie się losowi jest najwłaściwszym sposobem życia.
  • Bierność jest najlepszą opcją, ponieważ działanie sprowadza się tylko do bezużytecznego wydatkowania energii.
  • Liczy się tylko teraźniejszość, ponieważ przeszłość i przyszłość są tylko przejawem przeznaczenia.

Frustracja jako sposób na życie

Neurotyczny fatalizm, gdy jest prawdziwy, a nie udawany, może być ogromnym źródłem frustracji. Wydaje się, że ma to pozytywne strony. Bo kiedy jednostka rezygnuje ze swojej wolności i odpowiedzialności, usuwa również wszelką niepewność przy podejmowaniu decyzji. Dlatego unikają osobistej odpowiedzialności za ewentualne błędy.

Z drugiej strony pozostawienie życia w rękach czynników zewnętrznych daje poczucie fałszywego spokoju. Cena takiego postępowania jest niezwykle wysoka i skutkuje łańcuchem frustracji. Dopóki jednostka zakłada, że jest przedmiotem, a nie podmiotem, nie może wyjść poza linę, która ją wiąże. W konsekwencji istnieją, ale tak naprawdę nie żyją.

To może Cię zainteresować ...
Duma – trucizna, która zniszczy każdy związek
Piękno umysłu
Przeczytaj na Piękno umysłu
Duma – trucizna, która zniszczy każdy związek

Duma w związkach to toksyczna trucizna, która powoduje rany i emocjonalny dystans. Zwykle jest ona spowodowana niską samooceną.



  • Frankl, V. (2010). Neurosis colectivas de la actualidad. Neurosis colectivas de la actualidad, 119-135.
  • Ramírez, J. L. (2000). Homo instrumental: reflexiones (no sólo pesimistas) acerca del dominio de la tecnología y de la renuncia humana a la libertad. Homo instrumental: reflexiones (no solo pesimistas) acerca del dominio de la tecnología y de la renuncia humana a la libertad, 65-87.