Leki psychotropowe, które zmieniły historię

05 września, 2020

Czym są leki psychotropowe? Jak się pojawiły i które są najważniejsze? W tym artykule postaramy się odpowiedzieć na te i inne interesujące pytania.

Objawy choroby psychicznej wynikają z czynników biologicznych i środowiskowych, w tym z nieprawidłowych wzorców zachowań. Chociaż psychoterapię stosuje wiele rodzajów profesjonalistów zajmujących się zdrowiem psychicznym psychiatrzy, którzy są wyszkoleni jako lekarze, mogą również przepisywać leki psychotropowe w ramach oferowanego leczenia.

Wykazano, że zarówno psychoterapia, jak i leki psychotropowe są skuteczne w przypadku wielu zaburzeń psychicznych. Często najlepiej działa połączenie tych dwóch opcji.

Narodziny współczesnej psychofarmakologii sięgają lat 50. XX wieku, kiedy seria odkryć na zawsze zmieniła bieg psychiatrii i życie milionów pacjentów.

Następujące leki psychotropowe, choć niektóre nie są już powszechnie stosowane, radykalnie zmieniły oblicze terapii otwierając psychiatrię na leczenie zaburzeń, które kiedyś uważano za nieuleczalne. Jego odkrycia należą do największych osiągnięć w historii medycyny.

Tabletki

Najbardziej wpływowe leki psychotropowe w kontekście zdrowia psychicznego

1. Leki psychotropowe stabilizujące nastrój: węglan litu

Współczesnego odkrycia litu w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej dokonał w 1948 roku John Cade. Australijski psychiatra wybrał lit, ponieważ neutralizował on kwas moczowy, który w tamtym czasie uważał za przyczynę obsesji.

Okazało się, że choroba afektywna dwubiegunowa nie ma nic wspólnego z kwasem moczowym. Jednak mimo to lit stał się odtąd wielką pomocą w leczeniu pacjentów z tą chorobą.

Lit był pierwszym nowoczesnym lekiem psychotropowym, ponieważ jego skuteczność jako leku antymanowego wykazano w 1949 r., przed odkryciem chlorpromazyny. Stał się pierwszym konkretnym lekiem do interwencji w konkretnym zaburzeniu psychicznym.

Ponad siedemdziesiąt lat po odkryciu lit pozostaje najskuteczniejszym lekiem w całej psychiatrii, ze wskaźnikiem odpowiedzi ponad 70% u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową. Ma również zastosowanie w leczeniu depresji jednobiegunowej.

Odkrycie litu jako skutecznego leczenia choroby afektywnej dwubiegunowej zapoczątkowało rewolucję psychotropową w psychiatrii. Po raz pierwszy w historii można było zrobić coś, aby wyleczyć ciężką chorobę psychiczną.

2. Leki psychotropowe na zaburzenia psychotyczne: chlorpromazyna

Po przypadkowym odkryciu litu w 1948 r. wkrótce nastąpiło kolejne cudowne odkrycie: pierwszy na świecie lek przeciwpsychotyczny.

W 1949 r. francuski chirurg wojskowy w Tunisie Henri Laborit szukał sposobu na zmniejszenie wstrząsu chirurgicznego. Badał lek przeciwhistaminowy, chlorpromazynę, która, jak twierdził miała głęboki wpływ psychologiczny na pacjentów, gdy podawano ją przed zabiegiem chirurgicznym.

Laborit w 1952 roku przekonał innego psychiatrę do podania po raz pierwszy tego leku pacjentowi ze schizofrenią. Stosowanie chloropromazyny jako pierwszego neuroleptyku stało się popularne w Europie, ale w „zdominowanych” przez psychoanalizę Stanach Zjednoczonych jej odbiór został wyciszony.

W tym czasie amerykańscy psychiatrzy szukali psychospołecznych wyjaśnień schizofrenii, takich jak teoria podwójnych wiązań Gregory’ego Batesona. Wszystko, co było związane z lekami psychotropowymi nie było interesujące.

Firma farmaceutyczna, która wyprodukowała chloropromazynę (marka Thorazine) zaczęła przekonywać rządy stanowe, zamiast sprzedawać bezpośrednio psychiatrom i szkołom medycznym. Marka twierdziła, że lek może zaoszczędzić państwowym programom zdrowia psychicznego sporą sumę pieniędzy.

Wkrótce potem prawie wszystkie główne szpitale psychiatryczne w USA wykupiły chloropromazynę. Wprowadzenie Thorazine w USA przyczyniło się do ruchu deinstytucjonalizacji, a liczba hospitalizowanych pacjentów spadła z około 600 000 w 1952 r. do 160 000 w 1977 r.

Chlorpromazyna pozostaje jednym z najskuteczniejszych leków przeciwpsychotycznych, szczególnie u pacjentów z ciężkimi chorobami. Ma również zastosowanie w sytuacjach nagłych. Wraz z litem znajduje się na liście leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia.

3. Zaburzenia nastroju: imipramina

Trzecim historycznym odkryciem wczesnej psychofarmakologii była imipramina, pierwszy trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny.

Opracowanie pierwszego leku przeciwpsychotycznego (chlorpromazyny) powiązano z badaniami nad lekami przeciwhistaminowymi. Tak było również w przypadku syntezy pierwszego leku przeciwdepresyjnego – imipraminy.

Na początku lat 50. firmy farmaceutyczne szukały nowych leków, które mogłyby konkurować z torazyną w leczeniu schizofrenii.

Roland Kuhn, szwajcarski psychiatra zatrudniony przez firmę farmaceutyczną Geigy, który zawsze bardziej interesował się depresją niż schizofrenią dał bardzo ważny krok. Postanowił bez wiedzy firmy farmaceutycznej, która finansowała jego badania podać ten związek w leczeniu depresji. Uzyskane wyniki stały się rewolucją w tamtych czasach.

W ciągu kilku tygodni od rozpoczęcia leczenia imipraminą pacjenci z przewlekłą depresją zaczęli odzyskiwać poczucie celu, motywacji i nadziei. Jego objawy depresyjne, kiedyś uważane za nieuleczalne bardzo dobrze zareagowały na ten nowy lek.

Wraz z odkryciem imipraminy psychiatria wreszcie znalazła skuteczne biologiczne metody leczenia trzech głównych zaburzeń: schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej i depresji.

Przez wiele lat imipramina była uważana za „złoty standard” w leczeniu dużej depresji. Chociaż jej regularne stosowanie zostało w dużej mierze zastąpione nowymi SSRI i SNRI, nadal jest ona użyteczna w leczeniu atypowych i opornych na leki depresji.

4. Leki psychotropowe na niepokój i bezsenność: Valium

Valium, czyli diazepam został wynaleziony przez chemika Leo Sternbacha z Hoffman-La Roche w New Jersey (1963). Był to drugi lek benzodiazepinowy, który odkryto po Librium w 1960 roku.

Benzodiazepiny stały się bardzo popularne w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku jako anksjolityki, ponieważ ich skutki uboczne były pozbawione nasilenia działań niepożądanych, jak w przypadku barbituranów, poprzedniej generacji środków uspokajających.

Przedawkowanie barbituranów było łatwo śmiertelne. Prawdopodobnie to właśnie dzięki nim utrzymuje się kulturowy stereotyp „zabijania się środkami nasennymi”.

Benzodiazepiny są śmiertelne tylko w wyjątkowych przypadkach, bardzo bezpieczne w przypadku przedawkowania i silnie uzależniające. Należą do wszystkich trzech kategorii: działają jednocześnie uspokajająco, przeciwlękowo i hipnotycznie. Wszystko zależy od danej cząsteczki, dawki i jej okresu półtrwania we krwi.

Ręka z tabletkami

5. Zaburzenia nastroju: Prozac

W ciągu ostatnich 30 lat prawdopodobnie żaden lek psychiatryczny nie jest lepiej znany niż Prozac (Fluoksetyna), który odkryła Eli Lilly and Company w 1970 roku i wszedł do użytku medycznego w USA. Był to jeden z pierwszych leków SSRI.

Od czasu wprowadzenia Prozacu pojawiło się wielu leków z grupy SSRI, z których każdy ma nieco inną strukturę chemiczną i profil skutków ubocznych, ale są podobne pod względem podstawowego mechanizmu i skuteczności. Głównym powodem jest to, że wywołują bardzo niewiele skutków ubocznych i mają szerokie spektrum działań i wskazań.

Nazwy SSRI to: fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna, sertralina, citalopram i escitalopram. Odkrycie leków SSRI było przełomowym osiągnięciem w psychiatrii i są obecnie najczęściej przepisywanym lekiem na depresję kliniczną, zaburzenia lękowe lub zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne.