Populizm – co to takiego?

15 lutego, 2020

W międzynarodowej aktywności socjalistycznej „populizm” zaczął być używany do określania ruchu, który sprzeciwiał się klasom wyższym. Ale w przeciwieństwie do marksizmu identyfikował się z chłopstwem i był nacjonalistyczny. Dziś termin ten nabrał bardzo różnych konotacji.

Coraz częściej słyszany w społeczeństwie termin „populizm” jest kojarzony z demagogią. Stosuje się go bez rozróżnienia w odniesieniu do rządów, reżimów politycznych, form państwa, osobowości lub polityk gospodarczych.

Jest to termin, o którym słyszymy często i zawsze w pejoratywnym tonie. Możemy jednak zauważyć, że zanim stał się on powszechnie używany w mediach i dyskusjach politycznych, był akademickim terminem o różnych niuansach.

Marketing polityczny

W tym artykule zbadamy pochodzenie i perspektywy populizmu. Przyjrzymy się także głównym cechom populizmu latynoamerykańskiego, biorąc pod uwagę jego znaczenie.

Perspektywy rządu stosującego powszechnie populizm

Pomimo trudności z systematyczną konceptualizacją tego terminu możemy wziąć pod uwagę trzy perspektywy:

  • Populizm jako ideologia. Dzieli ona społeczeństwo na dwie antagonistyczne grupy – ludzi czystych i prawdziwych oraz skorumpowaną elitę. W ramach tej koncepcji populizmu można zrozumieć powody, dla których termin ten może być użyty do zdefiniowania tak różnorodnych polityk.
  • Populizm jako styl dyskursywny. Ta perspektywa utrzymuje, że populizm jest stylem dyskursu. Retoryka, w której polityka postrzegana jest jako etyka i moralność między narodem a oligarchią. Język używany przez tych, którzy twierdzą, że mówią w imieniu ludu: „my” (lud) i „oni” (elita).
  • Populizm jako strategia polityczna. To najczęściej używana perspektywa. Populizm odnosi się tutaj do stosowania niektórych polityk gospodarczych (na przykład redystrybucji bogactwa lub nacjonalizacji przedsiębiorstw). Populizm jest także sposobem organizacji politycznej, w którym lider sprawuje władzę przy wsparciu swoich wyznawców zwykle należących do sektorów zmarginalizowanych.

Pochodzenie tego słowa

Jak wspominaliśmy termin ten miał zastosowanie akademickie zanim zaczął być używany powszechnie. Po raz pierwszy użyto go pod koniec XIX wieku, aby nazwać w ten sposób fazę rozwoju ruchu socjalistycznego w Rosji.

Termin ten był używany do opisania fali antyintelektualnej. Przekonania, że ​​bojownicy socjalistyczni powinni uczyć się od zwykłych ludzi zanim będą ich przewodnikami.

Kilka lat później rosyjscy marksiści zaczęli posługiwać się terminem pejoratywnym w odniesieniu do tych socjalistów, którzy myśleli, że głównymi podmiotami rewolucji byli chłopi i że to w gminach wiejskich powinno się budować socjalistyczne społeczeństwo przyszłości.

Tak więc w międzynarodowym ruchu socjalistycznym zaczęto używać określenia „populizm” do określania ruchu, który sprzeciwiał się klasom wyższym. Ale w przeciwieństwie do marksizmu identyfikował się z chłopstwem i był nacjonalistyczny.

Z drugiej strony, bez widocznego związku z rosyjskim terminem, zaczął być on używany w Stanach Zjednoczonych w odniesieniu do efemerycznej Partii Ludowej, która pojawiła się głównie będąc popieraną przez biednych rolników z antyelitarnymi i postępowymi przekonaniami.

Widzimy zatem, że w obu przypadkach termin dotyczył ruchu wiejskiego o tendencjach antyintelektualnych.

Głosowanie przy urnie

Jednak w latach 60. i 70. XX wieku inni naukowcy podjęli się tego tematu w innym sensie, choć powiązanym z pierwotną koncepcją. W ten sposób użyto tego terminu do nazwania serii ruchów reformatorskich Trzeciego Świata (peronizm w Argentynie, warguizm w Brazylii i cardenismo w Meksyku).

Charakterystyczną cechą był tu rodzaj przywództwa: raczej osobisty niż instytucjonalny, raczej jednoznaczny niż pluralistyczny i bardziej emocjonalny niż racjonalny.

W ten sposób świat akademicki przeszedł od posługiwania się pojęciem „populizmu” do definiowania ruchów chłopskich i używania go do określania szerokiego fenomenu ideologicznego i politycznego. W latach siedemdziesiątych populizm był już ruchem zagrażającym demokracji, zawsze o negatywnym znaczeniu.

Populizm w Ameryce Południowej

Populizm w Ameryce Południowej zawsze był rozpoznawany ze względu na jego integracyjny charakter. W szczególności istnieją trzy elementy, które go definiują:

  • Suwerenność ludu. Po Stanach Zjednoczonych i Haiti Ameryka Łacińska jest pierwszym obszarem dekolonizacji. Powstaje wówczas idea narodu, budowania wspólnot tam, gdzie wcześniej istniały kolonie prowadzone przez białe elity. Populizm latynoamerykański został więc zbudowany na oryginalnej idei suwerenności.
  • Słabość państwa, powszechnie rozpoznawana. Historyczna słabość, która utrudniała wypełnianie populistycznych obietnic i ich materializację w prawach. Cykle populistyczne łączą się w oparciu o obietnice niespełnionych praw.
  • Populistyczna reakcja. Populizmy latynoamerykańskie powstają jako reakcja na ograniczenia systemów, które je poprzedzają w kontekście nierówności, niestabilności i niestabilności politycznej. W ten sposób obietnica populizmu ma materialną i symboliczną podstawę udając, że daje głos najwrażliwszej grupie społeczeństwa.

Możemy zauważyć, jak ewoluował termin „populizm”, nabierając negatywnej konotacji, której początkowo nie było.

Zatem na początku populizm uznawano za rozpoznanie ignorancji i potrzeby uczenia się tych, którzy zamierzają rządzić. W dzisiejszych czasach wskazuje na pewne ruchy polityczne, które starają się zyskać sympatię ludzi dzięki swoim propozycjom, niezależnie od tego czy to, co proponują będzie dobre dla wyborców.

  • Polikracia, https://polikracia.com/que-es-el-populismo/
  • Redalyc, https://www.redalyc.org/jatsRepo/584/58458909001/html/index.html
  • Scielo, http://ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1012-25082007000300005