Pasywne zaniedbanie emocjonalne w dzieciństwie: dorastanie w poczuciu niewidzialności

Dzieci, które dorastały czując się tak, jakby były niewidzialne, mogły cierpieć z powodu biernego zaniedbania emocjonalnego. Często odkrywają ten fakt dopiero po osiągnięciu dorosłości.
Pasywne zaniedbanie emocjonalne w dzieciństwie: dorastanie w poczuciu niewidzialności

Ostatnia aktualizacja: 05 sierpnia, 2022

Czy gorzej jest być ignorowanym czy ciągle krytykowanym? Odpowiedź na to pytanie nie jest łatwa, ponieważ obie rzeczywistości stanowią wyraźną formę nadużycia. Jednym z przykładów jest pasywne zaniedbanie emocjonalne w dzieciństwie, rodzaj przemocy psychicznej, w której dziecko dorasta zakładając, że jego uczucia, myśli i potrzeby nie są ważne.

To doświadczenie ma destrukcyjny wpływ na rozwój psychospołeczny każdego dziecka. W tym przypadku dzieci są niewidoczne w oczach rodziców. Ich metody wychowywania opierają się na zaniedbaniu, pogrążaniu dziecka w próżni uczuć, słabej komunikacji i braku miłości, która jest przecież niezbędna.

A takich sytuacjach maluchy są załamane i czują się naprawdę samotne. Prosty fakt braku obecności emocji i uwagi rodziców unieważnia ich. Niewiele zinternalizowanych myśli jest tak szkodliwych dla osoby, jak ta, że cokolwiek zrobią, nie będą dla nikogo ważne.

Zaniedbywanie emocjonalne może być aktywne lub pasywne. W pierwszym typie występują różne rodzaje agresji, takie jak krytyka, dewaluacja czy manipulacja. W drugim jest po prostu obojętność.

bierne emocjonalnie zaniedbane dziecko
Pasywne zaniedbanie emocjonalne polega na ignorowaniu wszystkich potrzeb emocjonalnych dziecka.

Pasywne zaniedbanie emocjonalne – charakterystyka

Bierne zaniedbanie emocjonalne rozumiemy jako zaniedbywanie emocjonalnych i psychospołecznych potrzeb dziecka. Oznacza to, że dziecko dorasta czując się niewidzialne, zakładając, że jakiekolwiek jego uczucia i potrzeby są nieistotne dla rodziców. Wszystko, co czują, robią lub wyrażają, pozostaje niezauważone, nie jest rozumiane i nie ma żadnego znaczenia.

Ważne jest, aby odróżnić ten rodzaj biernego zaniedbania od aktywnego. Aktywne zaniedbanie emocjonalne ma miejsce, gdy rodzice krytykują swoje dzieci, unieważniając ich uczucia czy mówiąc, że są słabe, ponieważ płaczą. Często zdarza się, że nie doceniają lub wyśmiewają swoje dzieci z powodu ich lęków lub obaw, nazywając je zwykłym nonsensem. W efekcie dewaluują swoje dzieci.

Z drugiej strony, w pasywnym zaniedbaniu emocjonalnym prawie nie ma interakcji między rodzicami a dziećmi i pojawia się wiele zaniedbań. Rodzice są obecni, ale emocjonalnie niedostępni. Nie okazują uczuć, nie krytykują, nie wspierają ani nie dewaluują.

Przyjrzyjmy się bliżej cechom tej formy nadużycia.

Dzieci wychowywane pod parasolem pasywnego zaniedbania emocjonalnego rozwijają niskie poczucie własnej wartości i naprawdę krytyczną samoocenę w stosunku do siebie. Czują się omylni i jakby coś z nimi było nie tak, ponieważ nie otrzymali żadnej uwagi i potwierdzenia ze strony rodziców.

Smutek, łzy, lęki i frustracje

Bierne zaniedbanie emocjonalne jest formą zaniedbania psychicznego. W końcu fizyczna obecność ojca lub matki jest bezużyteczna, jeśli nie pocieszają oni płaczu dziecka. Co więcej, jaki sens ma posiadanie rodziców, jeśli dziecko nie może im powiedzieć, że jest prześladowane w szkole.

Jedną rzeczą, której ci chłopcy i dziewczęta szybko się uczą, jest to, że ich uczucia są nieistotne dla ich rodziców. Podobnie jak ich problemy. Ich rodzice nie zauważają ich emocji, nie zwracają uwagi, kiedy czują się sfrustrowani i zupełnie nie są zainteresowani tym, co ich pasjonuje. Pozostawia to ślad w podłożu mentalnym, zmieniając rozwój ich tożsamości, poczucia własnej wartości i samoświadomości.

Rodzice, którzy stosują bierne zaniedbanie emocjonalne, czują się nieswojo, gdy ich dziecko wybucha płaczem, jest smutne lub wpada w złość. W obliczu tego rodzaju reakcji, wolą je ignorować i zostawiać w spokoju, czekając aż mu przejdzie.

Dom zdefiniowany przez słabą komunikację

Jedną z cech tego typu pasywnego zaniedbania emocjonalnego jest rodzaj komunikacji w rodzinie. Każda rozmowa jest powierzchowna, pospieszna, pozbawiona treści i uczuć. Nigdy nie ma prawdziwego zainteresowania poznaniem dzieci, tego, co myślą lub jakie mają marzenia.

Codzienne życie naznaczone jest rutyną. Jest to również definiowane przez potrzeby rodziców. Tylko one się liczą i są zwykle traktowane priorytetowo.

Dzieci muszą same rozwiązywać swoje problemy

Porzucenie emocjonalne rodziców ma wyraźnie szkodliwy wpływ na psychospołeczne środowisko dziecka. We wczesnym dzieciństwie uczą się, że nikt nie pomoże im rozwiązać ich trudności, bez względu na to, jak duże są. Ten brak wsparcia emocjonalnego w dzieciństwie i okresie dojrzewania prowadzi ich do głębokiej samotności.

Maluchy zakładają, że same muszą rozwiązać wszystkie swoje trudności i problemy. Co więcej, często rozwijają w sobie pewną społeczną nieufność. Dzieje się tak, ponieważ zakładają, że nikogo nie obchodzi, co się z nimi dzieje i że najlepiej samemu radzić sobie z trudnościami życiowymi.

Smutny mężczyzna
Wiele osób osiąga dorosłość zdając sobie sprawę, że padło ofiarą biernego zaniedbania emocjonalnego.

Jakie skutki ma ten rodzaj zaniedbań w dłuższej perspektywie?

University of Illinois i University of Ohio przeprowadziły interesujące badania nad zaniedbaniem fizycznym i emocjonalnym, zarówno aktywnym, jak i pasywnym. Twierdzili, że na dłuższą metę zwykle istnieje ryzyko rozwoju więcej niż jednego zaburzenia psychicznego.

Depresja, zespół stresu pourazowego, skłonność do uzależnień, zachowania ryzykowne. Wpływ tej dynamiki doświadczanej w dzieciństwie i okresie dojrzewania jest poważny i trwały. Zmienia sposób postrzegania siebie przez cierpiącego. Dzieci często ukrywają swoje uczucia i tłumią emocje, zakładając, że wszystko, co czują, nie jest ważne.

Niewiele sytuacji może być bardziej szkodliwych dla ludzi niż dorastanie w warunkach emocjonalnego porzucenia i oderwania od rodziców. To właśnie wtedy uszkadza się wsparcie psychologiczne, które pozwala dzieciom na tworzenie pozytywnego i ważnego obrazu siebie.

Z tego powodu bardzo często zdarza się, że po osiągnięciu dorosłości chorzy stają się w pełni świadomi, że coś z nimi jest nie tak. Bycie ofiarą wypaczonego wychowania, w którym nikt nie dawał im bezpieczeństwa ani nie uprawomocniał ich potrzeb i emocji, ma poważne konsekwencje.

Są to urazy wewnętrzne, które muszą być leczone przez wyspecjalizowanych specjalistów. Cierpiący nie mogą wahać się przed proszeniem o pomoc w naprawie ich życia.

To może Cię zainteresować ...
Inteligencja – co konkretnie sprawia, że ktoś jest inteligentny?
Piękno umysłu
Przeczytaj na Piękno umysłu
Inteligencja – co konkretnie sprawia, że ktoś jest inteligentny?

Inteligencja to dziedzina nauki w psychologii, ale nie da się określić, czy dana osoba jest mądra, gdy nie wiadomo, co ją tak czyni.



  • Cohen JR, Menon SV, Shorey RC, Le VD, Temple JR. The distal consequences of physical and emotional neglect in emerging adults: A person-centered, multi-wave, longitudinal study. Child Abuse Negl. 2017 Jan;63:151-161. doi: 10.1016/j.chiabu.2016.11.030. Epub 2016 Dec 4. PMID: 27923183; PMCID: PMC5282706.
  • Müller LE, Bertsch K, Bülau K, Herpertz SC, Buchheim A. Emotional neglect in childhood shapes social dysfunctioning in adults by influencing the oxytocin and the attachment system: Results from a population-based study. Int J Psychophysiol. 2019 Feb;136:73-80. doi: 10.1016/j.ijpsycho.2018.05.011. Epub 2018 Jun 1. PMID: 29859994.
  • Kumari V. Emotional abuse and neglect: time to focus on prevention and mental health consequences. Br J Psychiatry. 2020 Nov;217(5):597-599. doi: 10.1192/bjp.2020.154. PMID: 32892766; PMCID: PMC7589986.