Fałszywy dylemat: musisz wiedzieć, jak go zidentyfikować

Fałszywy dylemat to błąd, który pojawia się, gdy manipuluje się argumentem. Spełnia rolę umieszczania drugiej osoby między młotem a kowadłem, gdy w rzeczywistości opcji jest więcej. Dowiedzmy się więcej.
Fałszywy dylemat: musisz wiedzieć, jak go zidentyfikować

Ostatnia aktualizacja: 06 grudnia, 2021

Fałszywy dylemat lub fałszywa dychotomia jest formą błędu logicznego opartego na przesłance, która w nieprawdziwy sposób ogranicza dostępne opcje. Innymi słowy, jest to rodzaj błędnego rozumowania, które ogranicza dostępne alternatywy do zaledwie dwóch. To oczywiście prowadzi do błędów percepcyjnych i decyzyjnych.

Istnieje kilka rodzajów błędów, a fałszywy dylemat należy do kategorii zwanej błędami nieformalnymi. Są to niepoprawne argumenty; nie tylko w formie, ale także w treści i kontekście. W języku naturalnym wykrycie tych błędów często nie jest proste. W konsekwencji możemy ich wręcz nie zauważyć.

Fałszywy dylemat może pojawić się w niezliczonych sytuacjach. Obejmują one codzienne dyskusje czy podejmowanie decyzji życiowych, biznesowych i politycznych. Ryzyko tego rodzaju błędnego rozumowania polega na tym, że jest ono zwykle wyjątkowo dobrze zakamuflowane i wydaje się być logiczne. Jak zatem możemy je zidentyfikować?

Nie ma odwagi bez dylematów ani charakteru, który nie jest wykuty w wyborach, ale w zwycięstwach ”.

-Muriel Barbery-

fałszywy dylemat

Jesteśmy podatni na fałszywe dylematy

Często łatwiej jest myśleć w czerni i bieli, zamiast brać pod uwagę różne odcienie szarości przy podejmowaniu decyzji. Możesz nawet poczuć się lepiej, mając do wyboru tylko dwie opcje, ponieważ upraszcza to problem.

Jako ludzie, wszyscy możemy paść ofiarą fałszywych dylematów. Możesz być albo przyjacielem, albo wrogiem. Albo jesteś kłamcą, albo zawsze mówisz prawdę. Albo kochasz swojego partnera jak, jak chce być kochany, albo nie kochasz go w ogóle. W tych kategoriach rzeczywistość jest bardziej przyswajalna.

Jednak rzeczywistość wcale tak przecież nie wygląda. Poza nieskończoną ilością niuansów, w każdej danej sytuacji często występują niejasności. Na przykład życzliwa osoba może czasami być niegrzeczna, ale to nie znaczy, że zawsze wykazuje tylko jedną z tych cech.

Są też sytuacje, w których nie ma kompromisu. Nie jest on możliwy, albo pojawia się niespójność etyczna. Na przykład jesteś albo nagi, albo ubrany. Albo tolerujesz nadużycia, albo nie. W tego rodzaju przypadkach wchodzą w grę również inne kwestie.

Kobieta myśli

Identyfikacja fałszywego dylematu

Etymologiczne korzenie słowa dylemat pomagają wyjaśnić obraz. Pochodzi ono z łacińskiego słowa dilemma. Składa się z rdzenia „di” lub „dwa” i “lemma”, czyli „przesłanki”. Dlatego staje się czymś w rodzaju „dwóch przesłanek”. Fałszywy dylemat powstaje, gdy istnieją nie tylko dwie przesłanki, ale znacznie więcej, chociaż nie są one znane.

Rodzaje fałszywych dylematów

Istnieje kilka rodzajów fałszywych dylematów. Jednak w istocie odpowiadają temu samemu:

  • Podrabiany dylemat. To typowy fałszywy dylemat. Ma to miejsce, gdy w rzeczywistości dylemat nawet nie istnieje. Na przykład albo wierzysz w boga „X”, albo jesteś ateistą. Jednak między jedną alternatywą a drugą istnieje wiele opcji.
  • Błąd wykluczonej trzeciej osoby. Pojawia się, gdy istnieją trzy opcje, ale są one sztucznie zredukowane do dwóch. Na przykład jesteś albo po stronie właścicieli firmy, albo po stronie pracowników. Jednak w rzeczywistości możesz być po jednej stronie w danym momencie, a po drugiej w innym.
  • Fałszywy sprzeciw. Dzieje się tak, gdy skontrastowane są dwie opcje, które tak naprawdę nie wykluczają się. Na przykład sprowadzasz więcej policji na ulice lub pozwalasz, by przestępstwo zwyciężyło. Pierwsza opcja nie jest jedynym sposobem uniknięcia drugiej.
  • Fałszywa dwoistość. W tym przypadku nie ma większej różnicy między dwiema koncepcjami, które należy uznać za rozbieżne. Na przykład, gdybyś naprawdę kochał swoją pracę, nigdy byś na nią nie narzekał. Jednak zamiłowanie do pracy i narzekanie nie wykluczają się wzajemnie.
  • Korelacyjny fałszywy. Kiedy zestawia się ze sobą dwie koncepcje, które w rzeczywistości nie są ze sobą obiektywnie powiązane. Na przykład, albo naprawisz zepsute lustro, albo będziesz miał siedem lat pecha.
  • Widelec Mortona. Pojawia się, gdy w sztuczny sposób ta sama koncepcja lub ta sama rzeczywistość zostaje podzielona na dwie części. Na przykład osoba, która wierzy w jedną religię, nie może zaakceptować istnienia innych. Jest to fałszywy dylemat, ponieważ wiara jednej osoby ma taki sam status jak wiara innej. Obie są tym samym: przekonaniem. Dlatego żadna nie powinna dominować.

Fałszywy dylemat jest błędem, który jest szczególnie powszechny w kontekście debat religijnych lub politycznych. Pojawia się jednak również w życiu codziennym. Najlepszym sposobem na wyeliminowanie fałszywego dylematu jest zawsze zadawanie sobie pytania: czy jest inna opcja?

To może Cię zainteresować ...
Gdy ktoś cię poniża – 7 sposobów, na jakie możesz zareagować
Piękno umysłu
Przeczytaj na Piękno umysłu
Gdy ktoś cię poniża – 7 sposobów, na jakie możesz zareagować

Najlepszymi sposobami reagowania, gdy ktoś cię poniża, są te, które skupiają się na niewłaściwym postępowaniu danej osoby.



  • Peces-Barba Martínez, G. (2001). Un falso dilema.
  • Realpe, Sandra. (2001). DILEMAS MORALES. Estudios Gerenciales , 17 (80), 83-113. Obtenido el 12 de noviembre de 2021 de http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0123-59232001000300004&lng=en&tlng=es.

Treści zawarte na Piękno Umysłu służą wyłącznie celom informacyjnym i edukacyjnym. Nie zastępują one diagnozy, porady ani leczenia u specjalisty. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości najlepiej skonsultować się z zaufanym specjalistą.