"Wieczny okop": jak wygląda życie 30 lat w ukryciu

23 sierpnia, 2020

W tym czasie odosobnienia „Wieczny okop” może wywoływać bardzo różne doznania. Zupełnie inne, niż mógłby wywołać w normalnych warunkach. Z pewnością w tej chwili trudniej jest nam wyobrazić sobie, jak niektórzy ludzie mogliby znieść zamknięcie w tak złych warunkach.

Wieczny okop to przytłaczająca podróż przez hiszpańską wojnę domową i opowieść o tak zwanych kretach. Po rządowej amnestii w 1969 r. ujawniła się garstka mężczyzn w całej Hiszpanii. Ukrywali się, często we własnych domach, przez ponad 30 lat, aby uniknąć represji po okupacji kraju przez frankistów w 1936 roku.

Wieczny Okop opowiada niektóre z tych zdumiewających relacji. Przeformułowanie ukrytej historii tak zwanego „kreta” i jego żony, która w sposób głęboki i bezinteresowny cierpi z powodu swojej sytuacji. Doskonała opowieść  o miłości jako ochronie przed strachem.

Film skupia się w większości na dwóch postaciach i miejscach. Jego twórcy to zespół baskijskich reżyserów i producentów odpowiedzialnych za filmy takie jak Loreak i Handia. To intensywna, niemal idealna emocjonalna podróż w towarzystwie strachu przed represjami politycznymi oraz o ludzkiej bezbronności, rozpaczy i oporze.

Wieczny okop: od ucieczki do niekończącego się oczekiwania

Praktycznie cała akcja pojawia się z wyprzedzeniem w pierwszych 20 minutach filmu. Kamera śledzi lewicowego polityka i przenikliwego Higinio (Antonio de la Torre). Zostaje załadowany wraz z innymi więźniami do ciężarówki Gwardii Cywilnej.

Podczas gdy jeden z jego towarzyszy błaga o życie do jednego ze strażników Higinio korzysta z okazji, aby wyskoczyć z ciężarówki i uciec. Jest ścigany przez gwardię cywilną biegając przez wiejskie tereny Andaluzji.

Wreszcie ukrywa się nocą w głębokiej ciemnej studni razem z innymi dwoma ściganymi mężczyznami. Ci dwaj mężczyźni zostali zastrzeleni z góry. Tymczasem Higinio zdołał ukryć się w jednej z dziur pozostawionych przez studnię. Odpychając zakrwawione ciała, następnego ranka opuszcza studnię i udaje się do domu.

Czeka tam na niego jego żona, krawcowa Rosa (Belén Cuesta). Odtąd w bezruchu i wieczności godzin będziemy świadkami głębokiego dramatu psychologicznego.

Higinio nie widzi innego wyjścia, jak tylko schować się pod ziemią i być świadkiem wszystkiego, co dzieje się w jego domu. Jak kret, jak widz we własnym domu z najgorszego możliwego miejsca.

Wieczny okop: ciągłe napięcie

Chociaż życie kreta było przypuszczalnie nudne, nuda nigdy nie jest problemem dla widza.

Główne zagrożenie i napięcie w filmie pochodzi od Gonzalo (Vicente Vergara), który zdradził Higinio władzom. Gonzalo jest ciągłym zagrożeniem. Usunął nawet zasłony domu z Rosy, kiedy Higinio obserwował to wszystko ze swojej kryjówki.

Higinio przenosi się do domu swojego teścia przebrany za starszą kobietę, korzystając z obchodów Świąt Wielkanocnych w mieście. Tam będzie miał znacznie większą przestrzeń, by móc uciec przed sprawiedliwością. Będzie miał do dyspozycji małe łóżko, półki i mały stolik, na którym będzie mógł pomóc Rosie w pracy.

W tragikomicznej sekwencji, która daje wytchnienie od dramatu para homoseksualna decyduje się na randkę wykorzystać dom teścia Higinio korzystając z nieobecności Rosy przez kilka miesięcy. Po odkryciu przez Higinio zostaje zawarty pakt, w którym mogą spotkać się w domu w zamian za przyniesienie prasy i trochę jedzenia.

Towarzysz Rosy

Rosa ogłasza, że chce mieć dziecko, w co trudno uwierzyć biorąc uwagę okoliczności. Rosa jest żoną stanowczą, oddaną i bezinteresowną. Jej rola jest złożona, ponieważ ma kilka warstw, będąc czymś więcej niż kobietą, która pomaga Higinio w jego ukryciu.

Nagle, zmuszona zmienić wszystko, do czego była przygotowana Rosa znajduje się w roli żywiciela rodziny. Belén Cuesta w miarę upływu lat przekazuje nam kruchość, siłę i zaangażowanie.

Jeśli w życiu Rosy jest punkt zwrotny, to jest to nękanie i gwałt, którego doznaje ze strony strażnika cywilnego, który zamawia uszycie ubrań w jej warsztacie. Pewnego dnia dochodzi do szarpaniny, w której Rosa odmawia jakiegokolwiek kontaktu. Higinio, który widzi wszystko ze swojej kryjówki musi powstrzymać się przed reakcją.

Higinio odczuwa przytłaczającą frustrację, gdy narastają upokorzenia. Ale na widok tego, co się stało reaguje w prymitywny sposób, wychodzi z ukrycia i uprawia seks z żoną w niewygodnej scenie graniczącej z wykorzystywaniem seksualnym.

Kiedy strażnik wraca kilka dni później, atakuje Rosę i Higinio nie może się dłużej ukrywać. Jego kryjówka może zostać spalona, ponieważ lampa spadła na ziemię. Higinio wyszedł z pomocą Rosie i zabił strażnika. Zawsze będzie miał jednak wątpliwości, czy to on jest ojcem jego syna, czy nie.

Ukryty mężczyzna

Moc miłości

Gra aktorska obu bohaterów nadają fabule rzeczywistość. Fakt, że Higinio jest człowiekiem o tradycyjnych wartościach i niewielu słowach, nadaje jego roli bardzo wyraźne znaczenie.

Nieuchronnie większość akcji rozgrywa się w półmroku, czasami używanym w kontraście do rażącego andaluzyjskiego słońca. Wiele z tego powstaje w wyniku niepewnych wizji z przerażającego punktu widzenia Higinio, który wraz z widzem próbuje dowiedzieć się, co się do cholery dzieje. Jest to strategia, która generuje napięcie, ale także emocje.

Pomimo całego cierpienia, ciemności i ludzkiego zła, które widzimy w tym filmie Wieczny okop jest filmem pozytywnym. Mówi nam, bez sentymentalizmu, przesady i banału, że miłość może być schronieniem, które będzie trwać przez całe życie.

Ogólna idea filmu zaczyna się od wszystkiego, co jest ledwo widoczne, aby znaleźć to, co w końcu jest poprawne, co w czystości jest wszystkim, czego nie widać.