Psychologiczna teoria względności Wima Hofstee

Psychologia to nauka, która interpretuje szereg rzeczywistości. Oznacza to, że istnieje pewien wpływ podmiotowości. Teoria względności Hofstee mówi nam, że musimy kontrolować ten czynnik, aby zastosować metodę naukową.
Psychologiczna teoria względności Wima Hofstee

Ostatnia aktualizacja: 05 maja, 2022

Psychologiczna teoria względności przypomina nam, że prawdy absolutne nie istnieją. Twierdzi również, że często trudno jest ocenić zachowanie i osobowość. Na przykład istnieją przypadki, w których osoba oceniająca ujawnia swoje uprzedzenia podczas sporządzania raportu. Z kolei oceniani mogą również kłamać (umyślnie lub nieumyślnie) podczas testów i rozmów kwalifikacyjnych.

W tym świecie, jak się często mówi, wszystko jest względne w zależności od tego, przez jaki obiektyw patrzymy. Psychologia jest dyscypliną, w której pośredniczą różne szkoły i podejścia. Tutaj ludzkie zachowanie jest obserwowane przez różne soczewki.

Wiele z tych nurtów (strukturalizm, funkcjonalizm, psychoanaliza, behawioryzm, kognitywizm, humanizm) może mieć przeciwstawne poglądy na niektóre koncepcje. Oznacza to, że wielu psychologów opiera się na faktach i zwykle wierzy, że ich spostrzeżenia są zawsze poprawne. Jednak w nauce musimy opierać się na prawdopodobieństwach, a nie na pewnikach.

Był to problem zauważony przez Wima Hofstee, psychologa z Uniwersytetu w Groningen, w latach 70. i 80. XX wieku. Twierdził, że możemy nigdy nie poznać prawdy o rzeczach. Niemniej jednak możemy kontynuować naukę w pozytywny sposób, przydatny dla każdego. Niemniej jednak, zdaniem Hofstee, wymaga to poparcia wszystkich ekspertów.

Pacjent w psychologii klinicznej reprezentujący teorię psychologicznej względności

Psychologiczna teoria względności Wima Hofstee

Psychologiczna teoria względności jest pojęciem szeroko badanym w dziedzinie psychologii. Wim Hofstee, psycholog ekspert w dziedzinie osobowości, jako pierwszy spopularyzował tę koncepcję. Jednak badanie na ten temat zostało przeprowadzone już w 2003 roku przez Cambridge University, w którym niezwykle jasno zdefiniowano to zjawisko.

W badaniu tym stwierdzono, że oceniając coś, stosujemy teorię względności od momentu, w którym pozwalamy się kierować perspektywą wewnętrzną, zamiast podążać za bardziej znormalizowanym i rygorystycznym podejściem zewnętrznym. Aby lepiej to zrozumieć, podamy naprawdę prosty przykład w postaci wydarzenia, którego doświadczył sam Wim Hofstee.

Hofstee był przewodniczącym komitetu utworzonego w 1990 roku przez Krajowe Biuro Przeciwko Rasizmowi. Został poproszony o analizę testów psychologicznych, które zostały zastosowane w wydziale imigracyjnym. Jedną z rzeczy, które był w stanie zaobserwować, była liczba błędów poznawczych, których profesjonaliści używali (nieświadomie) w swoich ocenach. Był to oczywiście problem.

Problem obserwacji i ocen w psychologii

Często prosty akt działania jako obserwator w określonym kontekście powoduje zmianę zachowania obserwowanego. Innym powszechnym zjawiskiem jest konieczność oceniania osoby, która kłamie. Teoria względności psychologicznej przypomina nam, że niezwykle trudno jest uzyskać absolutną prawdę o ludzkim zachowaniu.

Każdy psycholog jest świadomy tego efektu. Jest to zmienna, którą specjaliści zawsze biorą pod uwagę. Pytanie brzmi, czy zdają sobie sprawę, że względność jest obecna w każdym obszarze istoty ludzkiej; włączając naszą osobowość.

Nie możemy ignorować faktu, że psychologia jako nauka musi interpretować wiele ludzkich rzeczywistości. Dlatego nieuniknione jest, że czasami dajemy się ponieść subiektywizmowi.

Teoria względności psychologicznej oraz różne podejścia i szkoły

Teoria względności psychologicznej przypomina nam również, że psychologia jest nauką, która nie ma takiego samego rygoru jak na przykład medycyna. W końcu depresja nie jest złamaną kością, którą widać na zdjęciu rentgenowskim. Zaburzenia psychiczne nie są widoczne w badaniach krwi. Ani terapie psychologiczne nie są tak pewne, jak na przykład antybiotyki na infekcje.

W psychologii każda szkoła ma swoje własne praktyki, podejścia i strategie. Na przykład psychoanalityk stosujący podejście psychodynamiczne nie ocenia ani nie przeprowadza tego samego rodzaju terapii, co terapia humanistyczna lub poznawczo-behawioralna. Ponadto, chociaż wszystkie praktyki w psychologii są względne, istnieją takie, które mają solidniejsze wsparcie naukowe.

Umysł ze światłami reprezentującymi teorię psychologicznej względności

Jak zmniejszyć podmiotowość w psychologii

Aby zredukować uprzedzenia i subiektywność w psychologii, należy zastosować intelektualną pokorę. Co to znaczy? Oznacza to, że musimy pamiętać o czymś tak prostym, jak to, że nie ma prawd absolutnych i nie wiemy wszystkiego. Ponadto nie jesteśmy nieomylni.

Musimy zachować zdrowy rozsądek i łączyć go z profesjonalizmem i rygorem naukowym. Wim Hofstee podkreślał potrzebę współpracy z innymi specjalistami, ponieważ nauka nie jest tworzona przez jedną osobę, jest budowana przez społeczność. Rygor pojawia się, gdy istnieje kilka poglądów, które oceniają, są rygorystyczne i łagodzą subiektywność w celu wykorzystania obiektywności naukowej.

To jest klucz i strategia, dzięki której wszyscy wygrywają.

This might interest you...
Metoda obserwacyjna
Piękno umysłu
Przeczytaj na Piękno umysłu
Metoda obserwacyjna

Metoda obserwacyjna to naukowa procedura, dzięki której ujawnia się występowanie zachowań dostrzegalnych. Dowiedz się więcej!



  • HOFSTEE, WKB. (1984). METHODOLOGICAL DECISION RULES AS RESEARCH POLICIES – A BETTING RECONSTRUCTION OF EMPIRICAL-RESEARCH. Acta Psychologica56(1-3), 93-109.
  • Laming, D. (2003). Psychological relativity. Behavioral and Brain Sciences, 26(4), 416-417. doi:10.1017/S0140525X03300093
  • Willem K. Hofstee, Boele de Raad en Lewis R. Goldberg (1992). “Integration of the Big Five and circumplex approaches to trait structure”. Met In: Journal of Personality and Social Psychology. Vol 63(1), Jul 1992, pp. 146-163