Efekt Golema: koncepcja i charakterystyka

Efekt Golema: koncepcja i charakterystyka

Ostatnia aktualizacja: 22 maja, 2021

Ponad 2000 lat temu Pitagoras powiedział: „Ucz dzieci, a karanie dorosłych nie będzie konieczne.” Względnie nieznany efekt Golema sugeruje, ze prawdą jest również przeciwieństwo tej sytuacji. Porozmawiajmy o tym efekcie i jego następstwach.

Niektórzy nazywają efekt Golema „odwróconym efektem Pigmaliona”. Mając to na uwadze, warto przyjrzeć się, co oznacza efekt Pigmaliona w dziedzinie psychologii.

Efekt Golema a efekt Pigmaliona

Efekt Pigmaliona pojawia się, gdy dana osoba wierzy, że może wpłynąć na kogoś innego i przekonanie to kończy się wywieraniem wspomnianego wpływu. Jest to bardzo ściśle związane z oczekiwaniami, a także innym skutkiem: samospełniającą się przepowiednią, która ma miejsce, gdy widzisz rzeczywistość taką, jaką chcesz.

To z kolei zwiększa prawdopodobieństwo, że Twoja rzeczywistość będzie odpowiadać Twoim oczekiwaniom.

Efekt Golema w szkole

Oczywiście efekt ten ma kluczowe znaczenie w dziedzinie edukacji i rozwoju dziecka. Profesorowie, rodzice i wychowawcy mają tendencję do zachęcania dzieci do odkrywania ich potencjału. To daje im pozytywne oczekiwania, co z kolei pomaga im osiągnąć wszystko, czego chcą w ramach swoich możliwości.

Zgodnie z cytatem Pitagorasa ma to na celu nauczenie dzieci, jak stać się zrównoważonymi i pewnymi siebie dorosłymi.

Niestety, trzeba też wziąć pod uwagę efekt odwrotny: efekt Golema. Dzieje się tak, gdy osoba przez negatywne oczekiwania warunkuje dziecko, aby obniżyła się jego samoocena i poczuło się ono niezdolne do osiągnięcia czegoś.

Efekty Golema i Pigmaliona dają informację zwrotną młodemu umysłowi. Jeśli dziecko jest energiczne i osiąga swoje cele, będzie czuć się pewne, że zajdzie daleko. Z drugiej strony, jeśli czują, że są gorsi i nie są w stanie odnieść sukcesu, rzadko planują cele, które mogą pomóc im się rozwijać.

„Mój ojciec dał mi najwspanialszy prezent, jaki ktokolwiek mógł dać innej osobie – wierzył we mnie.”

– Jim Valvano –

Kiedy manifestuje się efekt Golema?

Choć może się to wydawać dziwne, zarówno efekty Golema, jak i Pigmaliona, są stale widoczne w edukacji. Niestety, przedostały się również do świata społecznego i pracy.

W dziedzinie edukacji Jacobson i Rosenthal byli jednymi z czołowych badaczy tego zjawiska. Poświęcali dużo czasu na badanie samospełniających się proroctw i zauważyli, że wielu nauczycieli prowadziło niespójne klasyfikacje swoich uczniów.

Okazuje się, że wpłynęli na ich wykonanie, torując drogę do spełnienia oczekiwań (w sposób niekonsekwentny).

Lekcja w szkole

Weźmy na przykład profesora, który uważa, że jeden z jego uczniów jest mniej inteligentny od drugiego. Może to spowodować, że nauczyciel powierza uczniom, którzy jego zdaniem są mniej inteligentni, łatwiejsze zadania. To z kolei tworzy uczniów z mniejszą wiedzą.

Czy możesz zatrzymać ten efekt?

Prawda jest taka, że powstrzymanie tego efektu przed zakorzenieniem się nie jest łatwe. Kontynuujmy nasz ostatni przykład dotyczący nauczyciela. Ten nauczyciel stawia pewne oczekiwania wobec swoich uczniów, automatycznie i bez większej ilości informacji.

Następnie mentor postępuje zgodnie z tymi oczekiwaniami, powodując ich ostateczne spełnienie.

Zgodnie z obecnie dostępnymi danymi, dzieci, które otrzymują bogatszą stymulację, osiągają lepsze wyniki w nauce. W ten sposób zjawisko wraca i tworzy efekt Golema u niektórych dzieci i efekt Pigmaliona u innych.

Jak można się spodziewać, pierwszym krokiem do kontrolowania tego zjawiska jest uświadomienie sobie tego. Dotyczy to zwłaszcza nauczycieli. Jednak rodzice, mentorzy, a nawet inni członkowie rodziny powinni zdawać sobie sprawę, jak szkodliwe może być ich zachowanie dla dziecka.

Co więcej, efekt ten ma konsekwencje wykraczające poza sferę akademicką. Jako przykład zastanów się, jak wyniki dziecka mogą wpłynąć na jego samoocenę.

Poza edukacją, możesz również zaobserwować ten efekt i jego przeciwieństwo w świecie zawodowym. Nierzadko managerowie mają pewne oczekiwania wobec swoich pracowników. Działają wtedy zgodnie z tymi oczekiwaniami. Ostatecznie często powoduje to, że oczekiwania te na pewnym poziomie stają się rzeczywistością.

„Edukacja nie jest przygotowaniem do życia: edukacja to samo życie.”

– John Dewey –

Jeśli pomyślisz o swojej własnej sytuacji, możesz odkryć, że także jesteś ofiarą efektu Golema. Ponieważ jest to tak irracjonalne i pozornie zaszczepione w Twojej świadomości, trudno jest zrozumieć, jaką szkodę może wyrządzić.

Ważne jest również, aby każdy profesjonalista w tej dziedzinie wypróbował techniki, które pozwolą im być bardziej sumiennymi i wyrządzić mniej szkód. Dotyczy to nauczycieli, rodziców, managerów i korepetytorów. Jedną z opcji jest uważność lub medytacja. Takie praktyki mają na celu poszerzenie Twojego świadomego doświadczenia.

To może Cię zainteresować ...
Na czym polega efekt diabelski? Dowiedz się więcej!
Piękno umysłuPrzeczytaj na Piękno umysłu
Na czym polega efekt diabelski? Dowiedz się więcej!

Efekt diabelski pojawia się, gdy oceniasz osobę i przypisujesz jej negatywne cechy bazując na jednej znanej kwestii. Jak możesz się przed nim ustrzec?