Dezintegracja pozytywna, czyli kryzysy osób z wysokim IQ

15 sierpnia, 2020

Osoby o wysokich zdolnościach często przechodzą przez kilka kryzysów egzystencjalnych. Psychiatra Kazimierz Dąbrowski opisał to zjawisko i uknuł termin, który je wyraża: dezintegracja pozytywna. W tym artykule opowiemy Ci, na czym dokładnie ona polega.

Dezintegracja pozytywna

Istnieje wiele rodzajów kryzysów. Niektórzy przechodzą je na poziomie egzystencjalnym – w dziwnej, ale obsesyjnej otchłani nie przestają się zastanawiać, co znaczy i daje im świat, życie, a nawet oni sami.

Kazimierz Dąbrowski w latach 60. ukuł termin „dezintegracja pozytywna”, aby wyjaśnić to zjawisko psychologiczne, tak powszechne u osób o wysokich zdolnościach intelektualnych.

Jak się okazuje, ta koncepcja nadal jest interesująca. To tak, jakby umysły tych utalentowanych ludzi – dorastających dzieci i dorosłych – czasami popadały w rodzaj defragmentacji. Umysły rozpadają się (w przenośni), aby ponownie zintegrować ma inny sposób po znalezieniu odpowiednich odpowiedzi, przyjęciu istotnych znaczeń i wyjaśnieniu głębokich wątpliwości.

Dąbrowski trafnie zdefiniował to zjawisko, ten rodzaj egzystencjalnej depresji. Dezintegracja, ponieważ istnieją części, które w pewnym momencie się „rozpuszczają”. Są to przekonania, wzorce myślowe, emocje, wartości, których dana osoba nie możne już formułować na inny sposób.

Umysł niejako aktualizuje się, rozwijając i jednocześnie zdobywając nowe potencjały. Stąd natomiast określenie „pozytywna”? Ponieważ temu odrzuceniu towarzyszą nowe idee, nowe osiągnięcia, co ostatecznie stanowi postęp w rozwoju człowieka, jego przejście na kolejny stopień.

W rzeczywistości polski psychiatra, ekspert w dziedzinie psychologii osobowości i wysokich zdolności intelektualnych, zdefiniował do pięciu kroków tego zjawiska. Są to różne fazy, przez które zwykle przechodzi osoba z wysokim IQ.

Zobaczymy, na czym dokładnie to polega.

Inteligencja przestrzenna

Dezintegracja pozytywna: ewolucja w drodze do zbudowania autentycznej jaźni

Teoria pozytywnej dezintegracji Dąbrowskiego, choć została sformułowana ponad sześć dekad temu, nadal pozostaje aktualna. Co więcej, jeśli chodzi o badanie i ocenę wysokich ludzkich umiejętności, stanowi ona cenną strukturę badawczą. Dzięki niej można zrozumieć, jak ewoluuje konstrukcja osobowości jednostek uzdolnionych.

Tak więc, zgodnie z tym podejściem, rozwój umysłowy osoby z wysokim IQ przechodzi przez serię bardzo konkretnych przemian. Pozwalają one pnąc się w górę. To znaczy, że następuje ewolucja, której efektem jest zysk zarówno na poziomie poznawczym, jak i emocjonalnym.

Jednak tu pojawia się pewien ciekawy fakt. Każdy postęp zaczyna się od kryzysu, od momentu, w którym dane dziecko, nastolatek czy dorosły doświadcza dużego cierpienia, zagubienia, niepokoju i frustracji. Stany te prawie zawsze zaczynają się od wątpliwości egzystencjalnych. Momentów, w których osoby kwestionują siebie, czują się zbyt różni od innych.

To czas, kiedy wpadają w stany introspekcji, w których zastanawiają się, dlaczego świat jest taki, jaki jest, dlaczego ludzie postępują tak, jak oni, myślą o celu swojej przyszłości, zyskując świadomość swojej śmiertelności itp.

Mendaglio i Tillier (2006) przeanalizowali to samo w swojej pracy Teoria pozytywnej dezintegracji i uzdolnień Dąbrowskiego (La teoría de la desintegración positiva y la superdotación de Dabrowski).

To, co odkryli w swoich badaniach, to fakt, że zwykle osoby o wysokich zdolnościach doświadczają również dużej, często nadmiernej ekscytacji. Oznacza to, że mają bujną wyobraźnię, tendencję do intensywniejszego odczuwania emocji, są też zwykle bardziej impulsywni.

Wszystko to sprawia, że ​​momenty egzystencjalnego kryzysu są często bardzo problematyczne. Ponadto wymagają jakiegoś rodzaju interwencji i wsparcia, aby osoby je doświadczające wyszły z nich silniejsze.

Najczęstszym problemem jest to, że w tych okresach czasach przestają być produktywni na zajęciach lub w pracy. Mają też problemy w relacjach społecznych. Poznajmy jednak te etapy rozwoju, które zdefiniował sam Dąbrowski.

Dezintegracja pozytywna u dzieci

1. Integracja pierwotna

Ten pierwszy poziom rozwoju objawia się we wczesnym dzieciństwie. Tutaj dziecko o wysokich zdolnościach przeżywa pierwszy kryzys. To moment, w którym instynkty i egocentryczne zachowania stykają się z zainteresowaniem tym, co znajduje się w bezpośrednim otoczeniu, kontekście.

Chęć odkrywania, odkrywania, manipulowania i uczenia się zaczyna stopniowo dojrzewać.

2. Dezintegracja jednopoziomowa i jednokierunkowa

Na tym etapie dziecko lub młoda osoba pragnie czuć się akceptowaną w grupie rówieśników. Jednak okazuje się, że nie osiąga tego stanu. Wówczas następuje pierwszy wielki kryzys egzystencjalny.

Do tego dochodzi potrzeba analizy wartości społecznych, w których się rozwija i które mają wpływ na jej życie. Pojawiają się pytania o zachowanie ludzi, o normy rządzące społeczeństwem, o ich rolę w środowisku.

3. Spontaniczna dezintegracja wielopoziomowa

Dezintegracja pozytywna występuje również wtedy, gdy dana osoba nagle czuje się niezadowolona z tego, kim jest i co osiągnęła do tej pory.

Ten kryzys pojawia się zwykle we wczesnej młodości, kiedy człowiek jest zmuszony przeformułować cele, porzucić pewne projekty i pomysły. Konfliktuje się ze sobą, ale udaje mu się z tego wyjść, przyjmując nowe rozwiązania.

4. Zorganizowana dezintegracja wielopoziomowa

Czwarty etap rozwoju osobistego mężczyzny lub kobiety o wysokim IQ następuje, gdy zdaje sobie sprawę, że być może spędził dużo czasu skupiony na sobie i swoich potrzebach. Być może nadszedł czas, aby otworzyć się na innych, stać się bardziej altruistycznym i przyjąć bardziej produktywną rolę dla dobra bliźnich.

Jest to moment, w którym przyjmuje się wartości uniwersalne, wyższe.

5. Integracja wtórna

Odpowiedzialność, dobroć, altruizmNa tym ostatnim etapie osoba zaczyna patrzeć na bardziej abstrakcyjne i wyższe zasady. Skoncentrowała się już na pomaganiu innym, na wnoszeniu wkładu poprzez swoją pracę lub wysiłek bycia pomocnym. Teraz chce odcisnąć swoje piętno na kulturze, promować postęp swojego społeczeństwa.

Inteligencja emocjonalna

Podsumowując, w pozytywnej dezintegracji tkwi coś bardzo ważnego. Ten model zawiera bardzo obiecującą perspektywę, czasami wręcz nierealną. Nie wszystkim udaje się „przejść” te etapy. To nie jest działanie automatyczne. Wielu grzęźnie w kryzysach, które prowadzą do lęku lub depresji.

Dlatego priorytetem jest profesjonalne wsparcie w chwilach wątpliwości i osobistych kryzysów. Tylko wtedy osoby o wysokim IQ mogą osiągnąć dobre samopoczucie.

Artykuł napisała i zweryfikowała psycholog Valerię Sabater.

  • Bailey, C. L. (2010). Overexcitabilities and sensitivities: Implications of Dabrowski’s theory of positive disintegration for counseling the gifted. Counseling Outfitters.
  • Dąbrowski, K. (1972). Psychoneurosis is not an illness. London, UK: Gryf.
  • Mendaglio, S., & Tillier, W. (2006). Dabrowski’s theory of positive disintegration and giftedness: Overexcitability research findings. Journal for the Education of the Gifted 30, 68-87.