Licencja moralna - jak jej używamy?

14 sierpnia, 2020

Licencja moralna jest rodzajem kredytu, który wszyscy gromadzimy i którego często używamy w zaskakujący sposób.

Lubimy przedstawiać siebie samych jako dobrych ludzi, zarówno sobie, jak i innym. Jest to sposób na utrzymanie pozytywnego obrazu siebie. Co prowadzi nas również do pozytywnej koncepcji samych siebie. Co sprawia, że ​​popełniamy niemoralne czyny? Wyjaśnia to tzw. licencja moralna.

Efekt moralnej licencji oznacza, że ​​jeśli w przeszłości działaliśmy poprawnie lub moralnie dobrze w przyszłości będziemy mogli działać w sposób „niemoralny”. Przykład: ile razy po pójściu na siłownię lub joggingu powiedzieliśmy sobie: „dziś zasługuję na ucztę, zjem coś słodkiego!”.

Oznacza to, że po moralnie poprawnym zachowaniu dajemy sobie prawo do wykonania mniej pożądanego bez wyrzutów sumienia. W tym artykule przedstawimy badania nad efektem moralnej licencji. To pozwoli nam lepiej zagłębić się w ten temat.

Ponadto będziemy mogli zobaczyć, co sprawia, że ​​niektórzy ludzie są pod większym wpływem tego efektu niż inni.

“Głębokość i siłę charakteru ludzkiego określają jego rezerwy moralne. Ludzie ujawniają się całkowicie dopiero wtedy, gdy zostaną wyrzuceni ze zwyczajowych warunków życia. Bo dopiero wtedy muszą całkowicie wykorzystać swoje rezerwy.”

-Leon Trotsky-

Szczęśliwa kobieta

Licencja moralna – co mówią o niej badania?

Efekt licencji moralnej, dzięki której zachowanie moralne pozwala później na niemoralne zachowanie wykazano w licznych eksperymentach. Psychologiczne teorie zachowania podkreślają pragnienie istoty ludzkiej do spójności poznawczej w swoich myślach, uczuciach i zachowaniach.

Dość intrygujące badania nad „licencjonowaniem moralnym” kwalifikują to dążenie do spójności sugerując, że ludzie, którzy zachowują się w sposób moralny czują się usprawiedliwieni przy podejmowaniu moralnie wątpliwych działań (Merritt, Effron i Monin, 2010).

„Zmysł moralny mówi nam, jak daleko posuwają się dozwolone koncepcje i gdzie zaczyna się zakazana licencja”.

-Yoritomo Tashi-

W badaniu zaobserwowano, w jaki sposób „licencje moralne” prowadzą do szerokiego spektrum niepożądanych zachowań. Na przykład po przypomnieniu sobie moralnych lub społecznie pożądanych zachowań ludzie wykazywali bardziej niemoralne zachowania.

Według autorów badań przeszłe dobre uczynki dają ludziom przyzwolenie na nieetyczne lub problematyczne zachowania, których w przeciwnym razie unikaliby obawiając się poczucia niemoralności.

W innym badaniu przeprowadzonym przez Jessicę Cascio i E. Ashby’ego Plant w 2016 r. naukowcy doszli do następujących wniosków w odniesieniu do skutków licencji moralnej:

  • Przewidywanie moralnego zachowania pozwala ludziom zachowywać się niemoralnie.
  • Ludzie, którzy mają zamiar podjąć moralnych działań w przyszłości wykazują więcej uprzedzeń na tle rasowym.
  • Możliwe licencje moralne są prawdopodobnie spowodowane nagromadzeniem kredytów moralnych, czyli dokonaniem moralnie poprawnych działań w przeszłości.
  • Uprzedzenia można usprawiedliwić moralnym zachowaniem w innej dziedzinie.

„Moralność to prywatna konwencja. Przyzwoitość to sprawa publiczna. Każda zbyt widoczna licencja zawsze skutkowała przejawem złego prawa”.

-Marguerite Yourcenar-

Kobieta z dwoma maskami

Czystość moralna

Ważny wkład w literaturę na temat licencji moralnej analizuje, w jaki sposób pisanie o własnych pozytywnych lub negatywnych cechach może wpływać na darowizny na cele charytatywne i zachowanie w ramach wspólnego problemu (Sachdeva, Iliev i Medin, 2009).

Na podstawie swoich odkryć wspomniani autorzy argumentowali, że ten efekt licencji moralnej można najlepiej interpretować jako część szerszych ram moralnej samoregulacji. W niej wewnętrzna równowaga samooceny moralnej i koszty związane z zachowaniami prospołecznymi determinują, czy ktoś wykaże moralne lub niemoralne zachowanie.

Ostatecznie autorzy badania sugerują, że potwierdzenie moralnej tożsamości prowadzi do poczucia bycia upoważnionym do niemoralnych działań. Jednak gdy zagrożona jest tożsamość moralna zachowanie moralne jest sposobem na odzyskanie części utraconej samooceny.

Innymi słowy, gdy ustanowiony zostaje moralny obraz samego siebie niemoralne działanie jest dozwolone bez obawy przed utratą tego obrazu moralnego (licencji moralnej). Kiedy jednak ktoś wydaje się sobie niemoralny potrzebne są pozytywne działania, aby przywrócić moralny obraz (czystość moralna).

Cascio, J. y Plant, EA (2015). Licencias morales prospectivas: ¿anticipar hacer el bien después te permite ser malo ahora? Revista de Psicología Social Experimental , 56 , 110-116.

Merritt, AC, Effron, DA y Monin, B. (2010). Autorización moral: cuando ser bueno nos libera para ser malos. Brújula de psicología social y de personalidad , 4 (5), 344-357.

Sachdeva, S., Iliev, R. y Medin, DL (2009). Santos pecadores y pecadores santos: la paradoja de la autorregulación moral. Ciencia psicológica , 20 (4), 523-528.