Teoria umysłu: poznaj ten klucz do więzi międzyludzkich

Listopad 27, 2019

Teoria umysłu pomaga w naszych relacjach społecznych. Dzięki niej możemy zrozumieć intencje, myśli lub pragnienia innych, a następnie dostosować nasze zachowanie na podstawie tych informacji.

Teoria umysłu to zdolność społeczno-poznawcza, która pozwala nam łączyć się z innymi. Ta zdolność wykracza daleko poza klasyczny „Myślę, że w tej chwili czujesz lub myślisz {…}”. W rzeczywistości ta zdolność pozwala nam zrozumieć, że to, co inni myślą i czują może się bardzo różnić od tego, czego my sami doświadczamy w danym momencie.

Ta koncepcja wprowadzona lata temu przez psychologa i antropologa Gregory’ego Batensona jest kluczem do zrozumienia większości naszych zachowań społecznych. W pewien sposób teoria umysłu pozwala nam zrozumieć, że ludzie wokół nas mają inne niż nasze myśli i przekonania.

Kilka postaci
Dlatego my, ludzie, podobnie jak zwierzęta, jesteśmy zmuszeni do przewidywania zachowań zewnętrznych, do używania intuicji, aby lepiej zrozumieć to, co inni myślą lub czują. I by następnie dostosować do tego nasze zachowanie. Mamy zatem do czynienia z szeregiem bardzo wyrafinowanych procesów poznawczych: „najnowocześniejsza technologia emocjonalna”.

«Jesteśmy tym, co myślimy. Wszystko, czym jesteśmy powstaje dzięki naszym myślom. Za pomocą naszych myśli tworzymy świat».

-Budda-

Teoria umysłu – najważniejsza zdolność społeczno-poznawcza

Często mówimy o empatii jako o niezbędnej kompetencji, która może ułatwić ludzkie kontakty. Niewiele rzeczywistości psychologicznych działa jako ten podstawowy klej społeczny, który pomaga nam się łączyć z innymi biorąc pod uwagę ich perspektywy. Nie popełnimy jednak żadnego błędu, jeśli powiemy, że teoria umysłu jest w rzeczywistości o wiele ważniejsza w naszych relacjach społecznych niż empatia.

Empatia pomaga nam zrozumieć, że inni mogą czuć to samo co my. Teoria głoszona przez Batensona pozwala nam zrozumieć, że Twoja i moja rzeczywistość mogą być bardzo różne. To ona pomaga mi uświadomić sobie na przykład, że możesz w tym momencie kłamać. Może mi również pomóc zrozumieć, że możesz inaczej niż ja reagować na niektóre bodźce.

Wszystkie te procesy są niezbędne w naszych relacjach społecznych. To dzięki nim mózg wykonuje niesamowite zadania, które pozwalają nam przetrwać, dostosowywać się i łączyć z innymi w znaczący sposób.

Mózg, maszyna „predykcyjna”

Mózg, używając klasycznego komputerowego porównania, jest maszyną predykcyjną. Jego podstawowym celem jest zmniejszenie niepewności otoczenia. To wyjaśnia, jak wskazano w badaniu przeprowadzonym przez dr Johna Andersona na Uniwersytecie w Michigan, ogromne znaczenie teorii umysłu w naszych okolicznościach społecznych.

Szympansy
Ludzie muszą przewidywać nie tylko zachowania otaczających nas osób. Ważna jest również umiejętność interpretacji ich wiedzy, intencji, przekonań i emocji. W ten sposób dostosowujemy nasze zachowanie, uwzględniając te czynniki, które uczymy się rozpoznawać.

Z drugiej strony warto również wiedzieć, że również zwierzęta posiadają te wyrafinowane zdolności. Przeprowadzono interesujące badania, dzięki którym odkryto, na przykład, że szympansy mają tę społeczno-poznawczą zdolność do przewidywania zachowań niektórych osobników. W ten sposób mogą oszukać potencjalnych rywali, a nawet wzmocnić proaktywne zachowania na korzyść grupy.

Teoria umysłu – czy wszyscy posiadamy te zdolności?

Badania nad rozwojem człowieka wskazują, że umiejętności związane z teorią umysłu pojawiają się u dzieci w wieku powyżej 4 lat. To właśnie w tym wieku dzieci zaczynają mieć bardziej abstrakcyjne, bardziej wyrafinowane myśli. I zaczynają rozumieć, że inni też mają własne intencje, wolę i że ludzie wokół nich mogą mieć różne myśli i opinie.

Z drugiej strony powinniśmy też odnieść się do innego aspektu. Badacz Simon Baron-Cohen z Uniwersytetu w Cambridge przeprowadził wiele prac i badań, w których sugeruje, że osoby ze spektrum autyzmu mają poważne braki w teorii umysłu.

Dwie osoby łączące się ze sobą, a teoria umysłu
Wiemy, że dzieci i dorośli z autyzmem wykazują pewne zachowania empatyczne. Dostrzegają ból lub zmartwienie u innych.Jednak mają trudności w przewidywaniu zachowania innych ludzi. W takich przypadkach interakcje społeczne są mylące i trudne, ponieważ ta mentalna zdolność do tworzenia więzi zawodzi. Nie są w stanie połączyć się z innymi ani zrozumieć, co mogą myśleć, czuć i że mogą reagować inaczej niż oni sami.

Z drugiej strony również pacjenci ze schizofrenią wykazują tę samą rzeczywistość metapoznawczą, w której bardzo trudno jest połączyć i rozróżnić stany psychiczne własne i innych.

Podsumowanie

John Locke twierdził, że ludzkie szczęście jest usposobieniem umysłu i nie jest uwarunkowane od okoliczności. Musimy przyznać, że ten wszechświat mentalny w pewien sposób konfiguruje jeden z najbardziej fascynujących, a zarazem najbardziej złożonych scenariuszy. Istota ludzka, podobnie jak wiele gatunków zwierząt, ma zdolność do łączenia się ze sobą w celu wzajemnego zrozumienia, a tym samym lepszego przystosowania się do środowiska i ułatwienia ciągłości życia.

Jest jednak jeden ciekawy aspekt teorii umysłu. Dzięki niej lepiej się rozumiemy i przewidujemy zachowania, potrzeby i myśli, aby móc odpowiednio na nie zareagować. Jednak cel nie zawsze jest szlachetny. Wiadomo, że dzięki teorii umysłu jesteśmy w stanie oszukiwać innych i nimi manipulować. Dlatego i podsumowując, od nas zależy, czy dobrze wykorzystamy te wspaniałe możliwości, które mamy. Te, które wciąż, po cichutku, ewoluują.

  • Anderson, J. R., Bothell, D., Byrne, M. D., Douglass, S., Lebiere, C., & Qin, Y. (2004, October). An integrated theory of the mind. Psychological Review. https://doi.org/10.1037/0033-295X.111.4.1036
  • Baron-Cohen S, Taler-Flusberg H, Cohen DJ, eds. Understanding other minds. Perspectives from developmental cognitive neuroscience. 2 ed. New York: Oxford University Press; 2000.
  •  Baron-Cohen S. Are autistic children ‘behaviorists’? An examination of their mental-physical and appearance-reality distinctions. J Autism Dev Disord 1989; 19: 579-600.
  • Carlson, SM, Koenig, MA y Harms, MB (2013). Teoria de la mente. Revisiones interdisciplinarias de Wiley: Ciencia cognitiva , 4 (4), 391–402. https://doi.org/10.1002/wcs.1232